ChucNang.comChức Năng
Hiểu đúng thực phẩm chức năng

Thực phẩm chức năng tự nhiên có an toàn không: sáu hiểu lầm về chữ thảo dược

Chiết xuất từ cây cỏ không có nghĩa là lành với mọi người. Sáu hiểu lầm hay gặp về chữ tự nhiên, thảo dược, và những câu nên hỏi dược sĩ trước khi dùng.

An older Vietnamese woman in a mustard yellow blouse holds a small plain glass jar of dried herbs at a busy market stall, side view, warm late morning sun

Thực phẩm chức năng "tự nhiên" hay "thảo dược" không mặc nhiên an toàn: thành phần có nguồn gốc cây cỏ vẫn có thể gây dị ứng, ảnh hưởng gan thận, hoặc làm thay đổi tác dụng của thuốc bạn đang dùng. Mức an toàn phụ thuộc vào thành phần cụ thể, hàm lượng, chất lượng sản xuất và cơ thể người dùng, chứ không phụ thuộc vào chữ "tự nhiên" trên bao bì.

Chữ tự nhiên được dùng nhiều trong quảng cáo vì nó gợi cảm giác lành, gần gũi, "ông bà xưa vẫn dùng". Bài này không bảo bạn sợ thảo dược, cũng không bảo bạn tin. Nó đi qua sáu hiểu lầm hay gặp, mỗi hiểu lầm kèm sự thật và việc nên làm, rồi chỉ ra ai cần hỏi bác sĩ trước và khi nào phải đi khám ngay.

Hiểu lầm một và hai: lành vì từ cây cỏ, không có tác dụng phụ

Hiểu lầm: "Từ cây cỏ thì lành." Sự thật: rất nhiều loại thuốc chữa bệnh ban đầu cũng được tìm ra từ cây cỏ. Một thành phần đủ mạnh để tác động lên cơ thể thì cũng đủ mạnh để gây tác dụng không mong muốn ở người không hợp. Nguồn gốc thực vật nói về nơi thành phần được lấy ra, không nói về độ an toàn của nó.

Việc nên làm. Đọc kỹ phần thành phần, đối tượng sử dụng và người không nên dùng trên nhãn như với bất kỳ sản phẩm nào khác. Đừng bỏ qua các dòng này chỉ vì thấy hình lá cây trên hộp, màu xanh trên bao bì hay câu "công thức từ thiên nhiên".

Hiểu lầm: "Thảo dược thì không có tác dụng phụ." Sự thật: câu "không có tác dụng phụ" là lời quảng cáo, không phải kết quả kiểm chứng. Người dùng có thể bị dị ứng, rối loạn tiêu hoá, mất ngủ, hồi hộp, và với một số người còn có ảnh hưởng tới gan hoặc thận. Mức độ khác nhau tùy người và tùy sản phẩm.

Việc nên làm. Nghe thấy câu "tuyệt đối không tác dụng phụ", hãy coi đó là dấu hiệu lời bán đi quá đà. Hỏi lại: "Vậy trên nhãn có ghi người nào không nên dùng không ạ?" Nếu nhãn có ghi, câu "không tác dụng phụ" đã tự mâu thuẫn.

Hiểu lầm ba và bốn: dùng cùng thuốc thoải mái, dùng lâu không sao

Hiểu lầm: "Thảo dược nhẹ nên uống cùng thuốc thoải mái." Sự thật: một số thành phần thảo dược có thể làm thuốc tăng hoặc giảm tác dụng, nhất là với các nhóm thuốc cần giữ đúng mức trong máu như thuốc chống đông máu, thuốc hạ đường huyết, thuốc tim mạch, thuốc chống thải ghép, thuốc điều trị ung thư. Đây không phải chuyện hiếm hay lý thuyết.

Việc nên làm. Mang danh sách thuốc đang dùng và hộp sản phẩm tới hỏi bác sĩ điều trị hoặc dược sĩ trước khi dùng. Câu hỏi mẫu: "Em đang uống thuốc chống đông, sản phẩm thảo dược này em dùng thêm có được không ạ?" Không tự đoán, không tin câu "dùng chung không sao" của người bán.

Hiểu lầm: "Tự nhiên thì dùng lâu cũng được." Sự thật: dùng kéo dài làm tăng cơ hội gặp tác dụng không mong muốn, nhất là với gan và thận, nơi xử lý phần lớn những gì ta uống vào. Người lớn tuổi, người có bệnh nền càng dễ bị ảnh hưởng mà không nhận ra sớm.

Việc nên làm. Hẹn một mốc xem lại cùng bác sĩ ngay từ khi bắt đầu, và báo sản phẩm đang dùng mỗi lần đi khám hay làm xét nghiệm định kỳ. Thời gian dùng bao lâu là hợp với bạn thì để bác sĩ trả lời.

Hiểu lầm năm và sáu: gia truyền mới tốt, càng đậm càng hiệu quả

Hiểu lầm: "Bài gia truyền, đóng gói tay mới là hàng thật." Sự thật: sản phẩm đóng gói thủ công, không nhãn, không đơn vị chịu trách nhiệm là loại khó kiểm nhất. Không ai biết bên trong có gì, hàm lượng bao nhiêu, có lẫn tạp chất hay bị trộn thêm thứ khác để "thấy hiệu quả nhanh" hay không. Nhóm sản phẩm giảm cân, tăng cân, xương khớp, sinh lý hay bị phát hiện trộn chất không được phép.

Việc nên làm. Không dùng sản phẩm không có nhãn tiếng Việt, không có tên đơn vị chịu trách nhiệm, không tra được trên cổng chính thức. Thấy hiệu quả "quá nhanh, quá rõ" sau vài ngày càng phải nghi ngờ hơn, không phải yên tâm hơn.

Hiểu lầm: "Uống đậm hơn, nhiều hơn thì nhanh khỏi hơn." Sự thật: tự tăng lượng dùng so với nhãn làm tăng nguy cơ mà không chắc làm tăng lợi ích. Đặc biệt nguy hiểm khi người dùng phối nhiều sản phẩm thảo dược cùng lúc mà không biết chúng có thành phần trùng nhau.

Việc nên làm. Dùng theo cách ghi trên nhãn, không tự cộng thêm. Nếu thấy cách ghi trên nhãn không hợp với mình, hỏi dược sĩ chứ không tự điều chỉnh.

Ai cần hỏi bác sĩ trước khi dùng sản phẩm thảo dược

Với các nhóm người dưới đây, ngay cả sản phẩm hợp pháp, nhãn đầy đủ cũng nên được bác sĩ xem trước:

  • Phụ nữ mang thai, đang cho con bú, đang chuẩn bị mang thai.
  • Trẻ em: không tự cho trẻ uống thảo dược dành cho người lớn, không pha loãng để cho trẻ dùng.
  • Người có bệnh gan, bệnh thận, bệnh tim mạch, tiểu đường, rối loạn đông máu.
  • Người đang dùng thuốc dài ngày, nhất là thuốc chống đông máu, thuốc hạ đường huyết, thuốc tim mạch, thuốc điều trị ung thư.
  • Người sắp phẫu thuật, nhổ răng, làm thủ thuật: báo cho bác sĩ mọi thứ đang uống, kể cả trà thảo mộc.
  • Người có cơ địa dị ứng, từng dị ứng với phấn hoa, cây cỏ, thực phẩm.

Câu nói mẫu với bác sĩ, ngắn mà đủ: "Dạ bác sĩ, ngoài thuốc em còn đang uống một loại viên thảo dược, em mang hộp theo đây, bác sĩ xem giúp em có ảnh hưởng gì không." Đặt hộp lên bàn giúp bác sĩ đọc được thành phần thay vì phải đoán.

Nhiều người ngại kể vì sợ bác sĩ chê. Thực tế bác sĩ cần thông tin này để đọc đúng kết quả xét nghiệm và kê đơn an toàn. Không kể mới là chuyện đáng lo.

Đọc chữ tự nhiên trên bao bì: câu nào nói được gì

Những cụm từ dưới đây rất hay gặp. Cột bên phải là cách một người làm quản lý chất lượng đọc chúng, không phải đánh giá bất kỳ sản phẩm cụ thể nào.

Cụm từ trên bao bìNói được gìKhông nói được gì
"Chiết xuất thiên nhiên"Thành phần lấy từ thực vật hoặc nguồn tự nhiênHàm lượng, độ tinh khiết, độ an toàn với bạn
"100% tự nhiên"Gần như không nói được gì kiểm chứng đượcCó tạp chất hay không, có bị trộn thêm hay không
"Bài thuốc cổ truyền", "gia truyền"Sản phẩm muốn gắn với truyền thốngĐã được đánh giá an toàn hay chưa; và nếu là thực phẩm thì không được gọi là thuốc
"Lành tính, dùng lâu dài"Lời quảng cáoAi không nên dùng, dùng lâu có cần theo dõi gì
"Hữu cơ"Nguyên liệu được trồng theo một cách nhất định nếu có chứng nhậnSản phẩm có hợp với người đang dùng thuốc hay không

Điều chắc chắn hơn mọi cụm từ đẹp là ba thông tin khô khan: tên nhóm sản phẩm, tên đơn vị chịu trách nhiệm, và việc sản phẩm tra được trên cổng chính thức của cơ quan quản lý an toàn thực phẩm thuộc Bộ Y tế.

Trước khi trả tiền cho một hộp thảo dược

Danh sách kiểm dưới đây mất chừng năm phút ngay tại quầy hay khi đang xem hàng trên mạng. Đi theo thứ tự, gặp bước nào không qua thì dừng ở bước đó:

  1. Tìm tên nhóm sản phẩm và câu khuyến cáo. Thực phẩm bảo vệ sức khoẻ phải ghi rõ không phải là thuốc. Sản phẩm tự gọi mình là "thuốc" mà lại bán như thực phẩm là điểm đáng ngờ đầu tiên.
  2. Đọc tên đơn vị chịu trách nhiệm và địa chỉ. Không có, hoặc chỉ có một số điện thoại và trang mạng xã hội, là chưa đủ.
  3. Đọc thành phần. Ghi lại để hỏi dược sĩ, nhất là khi bạn đang dùng thuốc hoặc có cơ địa dị ứng. Bạn không cần tự hiểu từng thành phần.
  4. Đọc đối tượng sử dụng và người không nên dùng. Thấy mình hoặc người định tặng thuộc nhóm không nên dùng thì dừng.
  5. Tra sản phẩm trên cổng chính thức của cơ quan quản lý an toàn thực phẩm thuộc Bộ Y tế, đối chiếu tên và đơn vị chịu trách nhiệm.
  6. Hỏi dược sĩ một câu trước khi mua nếu bạn thuộc nhóm cần thận trọng.

Danh sách này không nhằm bắt lỗi người bán. Nó giúp bạn tách sản phẩm có thông tin rõ ràng khỏi sản phẩm chỉ có lời quảng cáo đẹp, và hai loại đó nhiều khi được bày cạnh nhau trên cùng một kệ.

Khi nào dừng và đi khám ngay

Sau khi dùng một sản phẩm thảo dược, gặp một trong các dấu hiệu dưới đây thì dừng ngay, giữ lại hộp và đi khám:

  • Vàng da, vàng mắt, nước tiểu sẫm màu, ngứa toàn thân, mệt lả, chán ăn: có thể là dấu hiệu ảnh hưởng gan.
  • Phù mặt hoặc chân, tiểu ít đi rõ rệt.
  • Nổi mẩn, phát ban, sưng môi, sưng mặt, khó thở: khó thở thì gọi cấp cứu.
  • Tim đập nhanh, hồi hộp, run tay, mất ngủ, vã mồ hôi bất thường.
  • Chảy máu chân răng, bầm tím dễ dàng, chảy máu cam ở người đang dùng thuốc chống đông.
  • Đau bụng dữ dội, nôn nhiều, tiêu chảy kéo dài.

Kể với bác sĩ tên sản phẩm, đã dùng từ khi nào, dùng cùng thuốc gì. Nếu mua từ nơi không rõ nguồn gốc, kể cả điều đó: thông tin này giúp bác sĩ nghĩ tới khả năng sản phẩm bị trộn thêm chất khác.

Đừng tự xử lý bằng cách uống thêm một loại "giải độc gan" khác theo lời mách. Thêm một sản phẩm mới khi cơ thể đang phản ứng chỉ làm bác sĩ khó tìm nguyên nhân hơn.

Câu hỏi thường gặp

Thực phẩm chức năng thảo dược có tác dụng phụ không?

Có thể có. Thành phần từ cây cỏ vẫn có thể gây dị ứng, rối loạn tiêu hoá, ảnh hưởng gan thận hoặc làm thay đổi tác dụng của thuốc. Mức độ tùy sản phẩm và tùy người, nên hãy đọc nhãn và hỏi dược sĩ trước khi dùng.

Đang uống thuốc có dùng thêm sản phẩm thảo dược được không?

Chỉ bác sĩ điều trị hoặc dược sĩ trả lời được cho trường hợp của bạn. Một số thành phần thảo dược có thể ảnh hưởng tới thuốc, nên hãy mang danh sách thuốc và hộp sản phẩm tới hỏi trước.

Quảng cáo ghi 100% tự nhiên thì có đáng tin không?

Cụm từ này gần như không nói được gì kiểm chứng được. Thứ đáng tin hơn là tên nhóm sản phẩm, tên đơn vị chịu trách nhiệm và việc sản phẩm tra được trên cổng chính thức của cơ quan quản lý.

Thuốc gia truyền đóng gói tay có nên dùng không?

Sản phẩm không nhãn, không đơn vị chịu trách nhiệm là loại khó kiểm nhất, có thể lẫn tạp chất hoặc bị trộn thêm chất khác. Bạn không nên dùng khi không biết rõ nguồn gốc, và nên hỏi bác sĩ trước.

Dùng thảo dược lâu ngày có cần theo dõi gì không?

Nên báo cho bác sĩ mỗi lần khám hay xét nghiệm định kỳ rằng bạn đang dùng sản phẩm gì. Bác sĩ sẽ cân nhắc có cần theo dõi thêm chức năng gan, thận hay không và có nên dùng tiếp hay không.

Thấy vàng da sau khi uống thảo dược thì làm gì?

Dừng sản phẩm ngay, giữ lại hộp và đi khám sớm. Vàng da, nước tiểu sẫm, mệt lả, chán ăn có thể là dấu hiệu ảnh hưởng gan và cần bác sĩ đánh giá, không nên chờ xem có tự hết không.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138