Không có một con số chung cho câu "uống thực phẩm chức năng bao lâu": thời gian dùng phụ thuộc vào mục đích, sản phẩm, sức khoẻ và thuốc bạn đang dùng, nên câu trả lời phải đến từ bác sĩ hoặc dược sĩ biết trường hợp của bạn. Điều bạn tự làm được là nhận ra những mốc cần dừng lại hỏi, thay vì uống mãi theo quán tính.
Rất nhiều người uống một sản phẩm suốt nhiều năm chỉ vì mỗi lần hết hộp lại mua tiếp, không ai hỏi lại "còn cần không". Bài này đưa ra tám mốc nên hỏi lại, cách ghi một trang nhật ký đơn giản cho cả nhà, và câu hỏi nên mang theo mỗi buổi khám. Bài không đưa ra thời gian dùng cụ thể cho sản phẩm nào.
Tám mốc nên dừng lại hỏi
Mỗi mốc dưới đây là một dịp tự nhiên để hỏi lại. Bạn không cần dừng sản phẩm ngay ở mỗi mốc, nhưng nên hỏi người có chuyên môn trước khi dùng tiếp:
- Khi hết hộp đầu tiên. Trước khi mua hộp thứ hai, tự hỏi điều mình mong đợi ban đầu đã thay đổi gì, và mang câu hỏi đó tới dược sĩ.
- Khi đi khám định kỳ. Kể với bác sĩ mọi sản phẩm đang dùng, hỏi có nên tiếp tục không.
- Khi bác sĩ kê thuốc mới, đổi thuốc, đổi liều thuốc. Đây là mốc quan trọng nhất, vì thuốc mới có thể không hợp với thứ bạn đang uống thêm.
- Trước khi phẫu thuật, nhổ răng, làm thủ thuật. Báo cho bác sĩ đủ danh sách; có những sản phẩm bác sĩ sẽ dặn tạm ngừng.
- Khi mang thai, chuẩn bị mang thai hoặc cho con bú. Hỏi lại toàn bộ những gì đang dùng.
- Khi có triệu chứng mới. Dù nhỏ như mất ngủ, khó tiêu, nổi mẩn, hãy nghĩ tới thứ mình uống thêm và kể với bác sĩ.
- Khi kết quả xét nghiệm có thay đổi. Men gan, chức năng thận, đường huyết thay đổi thì bác sĩ cần biết bạn đang dùng gì.
- Khi nhận ra mình uống vì thói quen. Không nhớ vì sao bắt đầu, không biết mình mong gì nữa: đó là lúc nên hỏi.
Tám mốc này không thay cho lời dặn riêng của bác sĩ. Nếu bác sĩ đã hẹn thời điểm xem lại, hãy theo lịch đó. Các mốc trên dành cho những sản phẩm bạn tự mua hoặc được tặng, không ai hẹn ngày hỏi lại.
Vì sao người ta hay uống mãi mà không hỏi lại
Lý do đầu tiên là không có ai nhắc. Thuốc kê đơn có buổi tái khám, có bác sĩ hẹn ngày, có hết đơn. Thực phẩm chức năng tự mua thì không: hết hộp là mua tiếp, đôi khi người bán còn nhắn tin nhắc "đến kỳ lấy hàng". Vòng lặp này chạy rất êm, và không có điểm dừng tự nhiên nào.
Lý do thứ hai là sợ dừng thì "mất công uống trước đó". Người bán hay nói "phải uống đủ liệu trình mới thấy" hoặc "bỏ giữa chừng là phí". Câu này khiến người dùng ngại đặt câu hỏi. Thực ra, hỏi lại không có nghĩa là bỏ; nó chỉ có nghĩa là để người có chuyên môn xem bạn còn cần hay không.
Lý do thứ ba là cảm giác yên tâm. Uống đều đặn cho người ta cảm giác đang chăm sóc bản thân. Cảm giác đó có giá trị, nhưng không nên thay cho việc đi khám định kỳ, ngủ đủ, vận động và ăn uống đều. Khi viên uống trở thành lý do để trì hoãn những việc đó, đã đến lúc xem lại. Một dấu hiệu dễ nhận: bạn bỏ buổi khám định kỳ vì nghĩ "đang uống bổ đều rồi, chắc ổn".
Ví dụ giả định: ông Bảy, 72 tuổi, uống một loại viên "bổ xương" suốt nhiều năm, không nhớ ai giới thiệu. Lần khám gần đây ông mới kể ra, bác sĩ xem lại thì thấy thành phần trùng với một loại thuốc ông đang được kê. Không có gì kịch tính, chỉ là một câu hỏi đáng lẽ nên được đặt sớm hơn.
Một trang nhật ký cho cả nhà
Cách dễ nhất để không uống theo quán tính là ghi lại. Một trang giấy dán trong tủ thuốc, hoặc một ghi chú trên điện thoại, với các cột như dưới đây là đủ:
| Cột | Ghi gì | Ví dụ giả định |
|---|---|---|
| Tên sản phẩm và nhóm | Đúng như in trên hộp | Viên uống X, thực phẩm bảo vệ sức khoẻ |
| Người dùng | Ai trong nhà | Mẹ |
| Bắt đầu từ | Tháng, năm | Tháng ba |
| Vì sao dùng | Một câu cụ thể | Được bác sĩ khám tổng quát gợi ý |
| Ai giới thiệu | Bác sĩ, dược sĩ, người quen, quảng cáo | Bác sĩ phòng khám gần nhà |
| Mốc hỏi lại kế tiếp | Ngày khám hoặc khi hết hộp | Buổi khám tháng sáu |
| Ghi chú bất thường | Triệu chứng mới, nếu có | Hay khó tiêu buổi sáng |
Khi đi khám, chụp trang này đưa bác sĩ xem. Bác sĩ đọc được trong vài giây những thông tin mà hỏi miệng mất nhiều phút, và ít bị sót.
Với người lớn tuổi dùng nhiều thứ, trang này còn giúp con cái ở xa biết cha mẹ đang uống gì mà không phải gọi điện hỏi từng món.
Câu hỏi mang tới buổi khám
Bác sĩ thường không có nhiều thời gian, nên câu hỏi cần ngắn và cụ thể. Chọn hai hoặc ba câu hợp với bạn:
- "Dạ, ngoài thuốc bác sĩ kê, em đang dùng thêm các sản phẩm này, em có nên tiếp tục không ạ?"
- "Sản phẩm này có trùng thành phần với thuốc em đang uống không ạ?"
- "Nếu dùng tiếp, bao giờ em nên quay lại để bác sĩ xem lại ạ?"
- "Kết quả xét nghiệm lần này có điều gì liên quan tới các sản phẩm em đang dùng không ạ?"
- "Nếu ngừng thì em có cần làm gì không, hay ngừng luôn được ạ?"
Câu cuối hay bị bỏ qua. Phần lớn thực phẩm bảo vệ sức khoẻ có thể dừng mà không cần làm gì thêm, nhưng hỏi để chắc chắn vẫn tốt hơn, nhất là khi bạn đang dùng nhiều thứ cùng lúc.
Nếu bác sĩ trả lời "dùng cũng được, không dùng cũng được", đó là thông tin quý: bạn có thể quyết định dựa trên chi phí và sở thích mà không cần lo về sức khoẻ.
Ghi câu trả lời của bác sĩ vào trang nhật ký ngay sau buổi khám, kèm ngày. Vài tháng sau, khi người bán gọi mời mua tiếp hay người quen gợi ý loại mới, bạn có sẵn lời dặn để đối chiếu, khỏi phải nhớ lại hay đoán bác sĩ đã nói gì.
Những việc không nên làm khi muốn dừng hay đổi
Không tự dừng thuốc kê đơn cùng lúc với việc dừng thực phẩm chức năng chỉ vì "muốn cơ thể nghỉ ngơi". Thuốc và thực phẩm chức năng là hai chuyện khác nhau; thuốc thì chỉ bác sĩ được quyết định ngừng.
Không đổi liên tục từ sản phẩm này sang sản phẩm khác theo quảng cáo. Mỗi lần đổi là một lần bạn thêm thành phần mới vào cơ thể, và nếu có triệu chứng thì càng khó biết do đâu. Nếu muốn đổi, hãy đổi từng thứ một, hỏi dược sĩ trước, và ghi ngày đổi vào nhật ký để lần khám sau kể lại được.
Không mua dồn nhiều hộp vì được giảm giá khi bạn chưa chắc sẽ dùng tiếp. Hộp tồn trong tủ dễ quá hạn, và cũng tạo áp lực "phải uống cho hết". Đây là lý do nhiều người tiếp tục uống một sản phẩm mà bác sĩ đã nói không cần.
Không nghe theo tin nhắn "đến kỳ tái mua" của người bán như một lời dặn y tế. Người bán nhắc để bán hàng; mốc hỏi lại của bạn nên đặt theo lịch khám và theo cơ thể mình.
Khi bác sĩ nói không cần dùng nữa
Không ít người được bác sĩ trả lời "không cần uống thêm đâu" mà vẫn thấy tiếc, nhất là khi trong tủ còn mấy hộp. Có người lén dùng nốt cho "khỏi phí". Đây là lúc nên nghĩ theo hướng khác: số tiền đã bỏ ra không lấy lại được bằng cách uống tiếp, còn sức khoẻ thì vẫn cần được bảo vệ theo lời người đã khám cho bạn.
Với hộp còn nguyên niêm phong, bạn có thể hỏi nơi bán về chính sách đổi trả nếu có. Với hộp đã mở, đọc hạn dùng và cách bảo quản, rồi xử lý như rác thải sinh hoạt theo hướng dẫn của địa phương, để xa tầm tay trẻ nhỏ. Không chuyển cho người khác dùng khi bạn không biết họ có bệnh gì, đang uống thuốc gì.
Nếu bác sĩ nói không cần dùng mà người thân vẫn muốn dùng, đừng tranh cãi ngay tại phòng khám. Về nhà, nói lại bằng câu nhẹ: "Bác sĩ bảo mẹ đang ổn, mấy hộp này mình tạm cất, lần sau khám mình hỏi lại." Cất hộp chứ không vứt, và hẹn một mốc hỏi lại cụ thể, thường làm người lớn dễ chấp nhận hơn.
Khi nào cần đi khám ngay, không chờ đến mốc
Có những dấu hiệu không thể chờ đến lần khám kế tiếp. Dừng sản phẩm và đi khám ngay nếu thấy:
- Vàng da, vàng mắt, nước tiểu sẫm, ngứa nhiều, chán ăn, mệt lả.
- Phát ban, sưng môi, sưng mặt, khó thở: khó thở thì gọi cấp cứu.
- Tim đập nhanh, đau ngực, choáng, ngất.
- Đau bụng dữ dội, nôn liên tục, đi ngoài phân đen.
- Chảy máu bất thường, bầm tím dễ dàng, nhất là khi đang dùng thuốc chống đông máu.
Mang theo hộp sản phẩm và trang nhật ký. Thông tin "bắt đầu dùng từ khi nào" giúp bác sĩ nhanh chóng xem triệu chứng có liên quan tới sản phẩm hay không.
Người già sống một mình nên được dặn trước những dấu hiệu này, và có số điện thoại người thân dán ngay cạnh tủ thuốc.
Khi người bệnh đã ổn trở lại, đừng tự dùng lại sản phẩm cũ để "thử xem có phải tại nó không". Việc đó cần bác sĩ quyết định, vì phản ứng lần hai có thể nặng hơn lần đầu.
Câu hỏi thường gặp
Uống thực phẩm chức năng bao lâu thì nên nghỉ?
Không có con số chung cho mọi người và mọi sản phẩm. Thời gian dùng tùy mục đích, sức khoẻ và thuốc bạn đang dùng, nên hãy hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ, nhất là khi hết hộp đầu và ở mỗi lần khám định kỳ.
Uống thực phẩm chức năng lâu dài có sao không?
Dùng kéo dài làm tăng cơ hội gặp tác dụng không mong muốn và trùng thành phần với thuốc mà bạn không để ý. Hãy báo cho bác sĩ mọi sản phẩm đang dùng để được xem lại định kỳ.
Sắp mổ có cần ngừng thực phẩm chức năng không?
Bạn phải báo cho bác sĩ phẫu thuật và bác sĩ gây mê mọi sản phẩm đang dùng, kể cả trà thảo mộc. Bác sĩ sẽ dặn sản phẩm nào cần tạm ngừng và từ khi nào, đừng tự quyết.
Đổi thuốc thì có phải hỏi lại về thực phẩm chức năng không?
Nên hỏi. Khi bác sĩ kê thuốc mới hoặc đổi thuốc, thuốc mới có thể không hợp với thứ bạn đang uống thêm. Đây là một trong những mốc quan trọng nhất để hỏi lại.
Ngừng thực phẩm chức năng đột ngột có sao không?
Phần lớn trường hợp dừng được mà không cần làm gì thêm, nhưng bạn nên hỏi dược sĩ hoặc bác sĩ cho chắc, nhất là khi đang dùng nhiều sản phẩm và nhiều thuốc cùng lúc. Riêng thuốc kê đơn thì không tự ngừng.
Ghi nhật ký thực phẩm chức năng có cần thiết không?
Một trang ghi tên sản phẩm, người dùng, ngày bắt đầu, lý do và mốc hỏi lại giúp bạn không uống theo quán tính. Khi đi khám, bác sĩ đọc trang này nhanh hơn nhiều so với hỏi miệng.