Thực phẩm chức năng nhập khẩu muốn bán hợp pháp tại Việt Nam vẫn phải có hồ sơ công bố tại Việt Nam theo quy định hiện hành, đứng tên một đơn vị chịu trách nhiệm trong nước, và phải có nhãn phụ tiếng Việt; số công bố nằm trên nhãn phụ, không nằm trên nhãn gốc tiếng nước ngoài. Hàng xách tay, hàng order thường không có hồ sơ này, nên bạn gần như không có cách nào tự kiểm.
Nhiều người tin hàng ngoại hơn hàng trong nước và nghĩ "hàng nước ngoài thì kiểm làm gì". Nhưng với người mua ở Việt Nam, điều cần biết không phải là sản phẩm được bán ở nước nào, mà là hộp trong tay có đi qua đường nhập khẩu và công bố tại Việt Nam hay không. Bài này chỉ cách nhìn nhãn phụ, tra đơn vị nhập khẩu, và đọc rủi ro của hàng xách tay một cách bình tĩnh.
Nhãn phụ tiếng Việt: chỗ đầu tiên phải nhìn
Nhãn phụ là miếng nhãn tiếng Việt dán thêm lên hộp hàng nhập khẩu. Với người mua, đây là phần quan trọng nhất trên hộp, vì nó chứa những thông tin mà nhãn gốc không có. Một nhãn phụ đầy đủ thường có:
- Tên sản phẩm bằng tiếng Việt và nhóm sản phẩm, ví dụ thực phẩm bảo vệ sức khoẻ.
- Số đăng ký bản công bố tại Việt Nam.
- Tên và địa chỉ đơn vị nhập khẩu hoặc đơn vị chịu trách nhiệm tại Việt Nam.
- Thành phần, đối tượng dùng, cách dùng, lưu ý bằng tiếng Việt, dịch từ nhãn gốc.
- Câu khuyến cáo sản phẩm không phải là thuốc, không có tác dụng thay thế thuốc chữa bệnh.
- Xuất xứ, tức nước sản xuất.
Hộp không có nhãn phụ, hoặc nhãn phụ chỉ có vài dòng tên và giá, là hộp bạn không tự kiểm được. Nhãn phụ dán lệch, dán đè lên hạn dùng gốc, hay có dấu bóc ra dán lại cũng là chỗ cần hỏi. Nhãn phụ nói một đằng, nhãn gốc nói một nẻo về thành phần hoặc hạn dùng là chỗ nên dừng.
Với người cao tuổi, nhãn phụ còn có một giá trị khác: đó là chỗ duy nhất họ đọc được phần lưu ý và đối tượng không nên dùng. Khi mua hàng ngoại cho cha mẹ, hãy chọn hộp có nhãn phụ rõ chữ, và đọc phần lưu ý cùng cha mẹ trước khi đưa.
Ba con đường hàng ngoại đến tay bạn
Cùng một hộp trông giống nhau, nhưng con đường nó đi qua quyết định bạn kiểm được tới đâu.
| Con đường | Có hồ sơ công bố tại Việt Nam | Bạn kiểm được gì | Rủi ro chính |
|---|---|---|---|
| Nhập khẩu chính ngạch, bán ở nơi có địa chỉ | Có, theo quy định hiện hành | Tra số, đối chiếu nhãn phụ, đơn vị nhập khẩu | Thấp hơn, vẫn có thể gặp hàng giả nhái nhãn phụ |
| Xách tay, order, mua hộ | Thường không | Gần như không gì, chỉ có lời người bán | Không biết bảo quản, nguồn gốc, hạn dùng thật |
| Tự mua ở nước ngoài mang về dùng | Không cần cho việc dùng cá nhân, nhưng không có nhãn tiếng Việt | Nhãn gốc, nơi bạn mua | Hiểu sai nhãn tiếng nước ngoài, dùng không hợp bệnh đang có |
Bảng này không nói hàng xách tay chắc chắn kém. Nó nói rằng với hàng xách tay, bạn mất đi công cụ kiểm duy nhất mà người mua bình thường có trong tay. Với người đang điều trị bệnh, mang thai hay cho con bú, mất đi công cụ đó là chuyện đáng cân nhắc.
Có một kiểu lai giữa hai dòng đầu: hàng xách tay được bán lại ở cửa hàng có địa chỉ đàng hoàng, bày cạnh hàng chính ngạch. Nhìn kệ thì không phân biệt được. Cách phân biệt duy nhất vẫn là lật hộp tìm nhãn phụ và tra số. Đừng suy ra từ chỗ bán sang hộp hàng; hãy kiểm từng hộp.
Kiểm một hộp hàng nhập khẩu từng bước
Làm khi đang đứng ở quầy hoặc ngay khi nhận hàng, trước khi bóc.
- Tìm nhãn phụ tiếng Việt. Không có thì dừng ở đây, hỏi người bán.
- Chép số công bố, tên sản phẩm tiếng Việt, tên đơn vị nhập khẩu từ nhãn phụ.
- Tra trên cổng chính thức của cơ quan quản lý an toàn thực phẩm thuộc Bộ Y tế. Thử theo số, theo tên, theo tên đơn vị nhập khẩu.
- Đối chiếu hồ sơ với cả hai nhãn. Tên, thành phần chính và nước sản xuất trong hồ sơ phải khớp nhãn gốc lẫn nhãn phụ.
- Xem hạn dùng trên nhãn gốc và so với nhãn phụ, nếu nhãn phụ có ghi.
- Giữ hoá đơn có tên nơi bán. Với hàng nhập khẩu, hoá đơn là thứ giúp bạn lần ngược về đơn vị chịu trách nhiệm.
Nếu đọc nhãn gốc không hiểu, đừng dựa vào bản dịch người bán gửi qua tin nhắn. Hãy mang hộp tới hỏi dược sĩ, hoặc dựa vào nhãn phụ đã được đối chiếu với hồ sơ.
Hiểu lầm hay gặp về hàng ngoại
"Hàng nước ngoài đã được nước họ kiểm rồi." Mỗi nước có cách quản lý riêng. Một sản phẩm bán tự do ở nước khác vẫn phải làm hồ sơ công bố tại Việt Nam nếu muốn bán ở đây, và thông tin trên nhãn gốc được viết cho người tiêu dùng nước đó.
"Xách tay thì chắc chắn là hàng thật." Không ai kiểm được điều này. Hàng xách tay có thể là hàng thật, có thể là hàng mua ở nơi không rõ, có thể bị bảo quản nóng ẩm trên đường về.
"Nhãn toàn tiếng nước ngoài trông xịn hơn." Nhãn không có tiếng Việt nghĩa là bạn có ít thông tin hơn, không phải nhiều hơn. Người cao tuổi trong nhà càng khó đọc được lưu ý và chống chỉ định.
"Có nhãn phụ là hàng chính ngạch." Nhãn phụ cũng có thể bị in giả. Nhãn phụ chỉ có giá trị khi số và đơn vị trên đó tra ra khớp.
"Hàng nước ngoài nên liều cao hơn, mạnh hơn." Đây chính là lý do cần hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ chứ không phải lý do để yên tâm. Bạn không nên tự so liều giữa các nước.
Ví dụ giả định: anh Bình nhận một thùng hàng order
Anh Bình, 52 tuổi, đặt hộ chị gái hai lọ viên uống qua một người chuyên order hàng nước ngoài. Khi nhận hàng ở kho nhỏ của người bán, anh thấy lọ chỉ có nhãn tiếng nước ngoài, không có nhãn phụ. Anh hỏi số công bố, người bán bảo hàng order thì không có, "nhưng bên kia bán đầy siêu thị". Anh chụp ảnh nhãn gốc, nhưng không đọc được phần lưu ý.
Chị gái anh đang dùng thuốc chống đông máu sau một lần đặt stent. Anh quyết định chưa đưa cho chị, nói: "Chị ơi, lọ này không có nhãn tiếng Việt, em không tra được ở đâu. Chị đang uống thuốc chống đông, mình mang lọ này tới hỏi bác sĩ tim mạch lần tái khám rồi hãy tính nhé." Anh cũng hỏi người bán điều kiện trả hàng khi chưa mở nắp, và lưu lại tin nhắn trao đổi.
Anh không bảo chị bỏ hẳn ý định, cũng không tự đọc nhãn rồi đoán. Anh đưa câu hỏi về đúng người có đủ thông tin để trả lời: bác sĩ đang điều trị cho chị. Lần sau, anh định hỏi bác sĩ trước rồi mới đặt hàng, thay vì đặt rồi mới hỏi.
Câu hỏi nên đặt cho người bán hàng ngoại
Người bán hàng nhập khẩu đàng hoàng thường trả lời được ba câu hỏi một cách ngắn gọn. Câu thứ nhất về đơn vị: "Hàng này do công ty nào nhập khẩu và chịu trách nhiệm tại Việt Nam ạ?" Câu thứ hai về hồ sơ: "Anh chị cho em xin số đăng ký bản công bố tại Việt Nam, em tự tra ạ." Câu thứ ba về nguồn hàng: "Lô này anh chị lấy từ đâu, có hoá đơn của đơn vị nhập khẩu không ạ?"
Với hàng order hay xách tay, câu trả lời thường là "hàng không qua hải quan chính ngạch nên không có", hoặc "khách tự chịu nhé". Câu trả lời đó trung thực hơn nhiều so với một lời hứa "hàng chuẩn trăm phần trăm", và nó cho bạn biết chính xác mình đang mua thứ gì: một hộp không có hồ sơ tại Việt Nam. Từ đó bạn tự quyết, sau khi đã hỏi bác sĩ nếu người dùng có bệnh nền.
Nếu người bán khẳng định hàng xách tay "có công bố đầy đủ" nhưng không đưa ra được số và đơn vị nhập khẩu, hãy coi lời khẳng định đó là chưa có giá trị. Câu từ chối mẫu: "Dạ em hiểu, nhưng nhà em có người đang điều trị nên chỉ dùng hàng có nhãn tiếng Việt tra được. Khi nào anh chị có hàng chính ngạch thì em hỏi lại ạ."
Khi nào cần hỏi bác sĩ và khi nào đi khám ngay
Với hàng nhập khẩu không có nhãn tiếng Việt, người dùng thường không đọc được phần lưu ý và chống chỉ định. Vì vậy, nếu người dùng đang uống thuốc điều trị, đặc biệt nhóm thuốc chống đông, thuốc tim mạch, thuốc tiểu đường, thuốc điều trị ung thư, hoặc đang mang thai, cho con bú, sắp phẫu thuật, hãy mang cả lọ tới hỏi bác sĩ điều trị hoặc dược sĩ trước khi dùng.
Nếu đã dùng và thấy một trong các dấu hiệu: phát ban, ngứa nhiều, sưng mặt hoặc môi, khó thở, tim đập nhanh, chảy máu chân răng hay bầm tím bất thường, vàng da, nôn, đau bụng dữ dội, hãy ngừng ngay và đi khám. Mang theo lọ có nhãn gốc, vì nhãn gốc giúp bác sĩ tra thành phần chính xác hơn bất kỳ bản dịch nào.
Câu mẫu khi gặp bác sĩ: "Thưa bác sĩ, mẹ cháu muốn uống thêm lọ này, hàng mua từ nước ngoài, không có nhãn tiếng Việt. Mẹ đang uống những thuốc trong đơn này. Bác sĩ xem giúp có phù hợp không ạ." Mang theo cả đơn thuốc hoặc danh sách thuốc đang dùng để bác sĩ nhìn một lần là đủ.
Câu hỏi thường gặp
Thực phẩm chức năng nhập khẩu có phải công bố tại Việt Nam không?
Có, nếu muốn bán hợp pháp tại Việt Nam thì theo quy định hiện hành phải có hồ sơ công bố tại Việt Nam, đứng tên một đơn vị chịu trách nhiệm trong nước. Số công bố được in trên nhãn phụ tiếng Việt.
Số công bố của hàng nhập khẩu nằm ở đâu trên hộp?
Thường nằm trên nhãn phụ tiếng Việt dán ngoài hộp, cùng tên đơn vị nhập khẩu. Nhãn gốc tiếng nước ngoài thường không có số này, nên đừng mất công tìm trên nhãn gốc.
Hàng xách tay không có số công bố thì có dùng được không?
Bạn không tự kiểm được nguồn gốc, bảo quản và thông tin của hàng đó. Nếu người dùng đang điều trị bệnh, mang thai hay cho con bú, hãy hỏi bác sĩ trước, mang theo lọ có nhãn gốc.
Có nhãn phụ tiếng Việt là chắc hàng chính ngạch phải không?
Chưa chắc, vì nhãn phụ cũng có thể bị in giả. Hãy tra số và tên đơn vị nhập khẩu trên nhãn phụ ở cổng chính thức, rồi đối chiếu với cả nhãn gốc.
Đọc nhãn gốc tiếng nước ngoài không hiểu thì làm sao?
Đừng dựa vào bản dịch người bán gửi qua tin nhắn. Mang lọ tới hỏi dược sĩ, hoặc mang theo khi đi khám để bác sĩ xem trực tiếp thành phần và phần lưu ý.
Tự mua ở nước ngoài mang về cho cha mẹ có cần lưu ý gì?
Nên hỏi bác sĩ điều trị của cha mẹ trước khi mua, mang theo danh sách thuốc đang dùng. Khi mang về, giữ nguyên hộp và nhãn gốc để bác sĩ có thể đọc thành phần khi cần.