Thực phẩm chức năng nhập khẩu bán tại Việt Nam cần có nhãn phụ tiếng Việt ghi các thông tin bắt buộc, trong đó có tên đơn vị chịu trách nhiệm tại Việt Nam; việc của người mua là tìm nhãn phụ, đọc nó như một nhãn đầy đủ, rồi đối chiếu vài điểm với nhãn gốc. Không có nhãn phụ nghĩa là bạn không đọc được các dòng lưu ý bằng tiếng mẹ đẻ và khó có chỗ dựa khi có chuyện.
Nhiều người mua hàng ngoại vì tin "đồ nước ngoài chuẩn hơn", và thấy tem dán tiếng Việt là đủ yên tâm, không đọc. Có người ngược lại, chê nhãn phụ vì "che mất chữ gốc". Cả hai cách nhìn đều bỏ qua giá trị thật của nhãn phụ: nó là nơi duy nhất trên hộp có một đơn vị ở Việt Nam đứng tên chịu trách nhiệm với bạn. Bài này chỉ cách đọc và đối chiếu.
Nhãn phụ là gì và vì sao nó quan trọng với người mua
Nhãn gốc là nhãn do nhà sản xuất ở nước ngoài in, viết bằng ngôn ngữ của nước đó hoặc tiếng Anh, theo quy định của thị trường nơi họ bán. Nhãn phụ là phần thông tin tiếng Việt được bổ sung khi hàng đưa vào bán ở Việt Nam, thường là một tem dán trên hộp hoặc lọ, đôi khi in thẳng lên bao bì.
Theo quy định hiện hành, nhãn phụ phải thể hiện các nội dung bắt buộc bằng tiếng Việt và không được làm sai lệch nội dung của nhãn gốc. Với người mua, điều này có ba ý nghĩa thực tế. Thứ nhất, bạn đọc được dòng lưu ý và đối tượng sử dụng bằng ngôn ngữ của mình. Thứ hai, có tên một đơn vị ở Việt Nam chịu trách nhiệm về sản phẩm. Thứ ba, khi cần tự tra thông tin sản phẩm đã công bố, bạn có tên tiếng Việt và tên đơn vị để đối chiếu.
Nói cách khác, nhãn phụ không phải thủ tục làm cho có. Nó biến một hộp hàng ngoại thành một sản phẩm mà bạn có thể hỏi, có thể tra, có thể khiếu nại khi cần. Một người dược sĩ hay nói với khách: Hộp ngoại mà không có tem tiếng Việt thì lúc có chuyện, mình không biết hỏi ai.
Cũng cần nói rõ: có nhãn phụ không chứng minh sản phẩm hợp với bạn, cũng không chứng minh hàng thật. Nó chỉ là điều kiện tối thiểu để bạn bắt đầu đọc, tra và hỏi. Mọi bước kiểm tiếp theo, từ tự tra thông tin công bố tới hỏi dược sĩ về thuốc đang dùng, đều dựa vào những gì in trên tem này.
Đọc nhãn phụ theo thứ tự
Đọc nhãn phụ như đọc một nhãn hoàn chỉnh, rồi mới quay sang nhãn gốc. Thứ tự gợi ý:
- Tìm nhãn phụ. Thường là tem dán ở mặt sau hoặc đáy hộp, có khi dán lên lọ bên trong. Xem nó dán chắc, phẳng, không bị bóc ra dán lại.
- Đọc tên sản phẩm và tên nhóm. Xem nhãn phụ gọi sản phẩm là gì, có cụm chỉ nhóm như thực phẩm bảo vệ sức khoẻ hay không.
- Đọc câu khuyến cáo và lưu ý. Đây là phần người mua cần nhất mà nhãn gốc tiếng nước ngoài khó đọc.
- Đọc tên đơn vị nhập khẩu hoặc đơn vị chịu trách nhiệm tại Việt Nam. Có tên và địa chỉ, không chỉ có số điện thoại hay một trang mạng xã hội.
- Tìm thông tin xuất xứ. Nước sản xuất ghi trên nhãn phụ nên khớp với nhãn gốc.
- Tìm hạn dùng và số lô. Thường nhãn phụ dẫn chiếu tới vị trí in trên bao bì gốc, ví dụ "xem trên đáy hộp".
Đọc xong sáu bước này, bạn đã có đủ thông tin cơ bản bằng tiếng Việt. Phần đối chiếu với nhãn gốc ở mục dưới là để kiểm xem hai nhãn có nói cùng một chuyện không.
Đối chiếu nhãn phụ với nhãn gốc: năm điểm
Bạn không cần đọc thạo tiếng nước ngoài để đối chiếu. Phần lớn là so tên, số và hình thức.
| Điểm so | Nhìn ở nhãn gốc | Thấy thế này thì hỏi lại |
|---|---|---|
| Tên sản phẩm | Tên thương mại in to ở mặt trước | Tên trên nhãn phụ là một sản phẩm khác hẳn, không giống phiên âm hay dịch nghĩa |
| Xuất xứ | Dòng "made in" hoặc tên nước sản xuất | Nhãn phụ ghi một nước, nhãn gốc ghi nước khác |
| Số lượng, khối lượng | Số viên, số gói, khối lượng tịnh | Hai con số không khớp nhau |
| Hạn dùng | Ngày in trên đáy hộp hoặc nắp lọ | Nhãn phụ ghi ngày cụ thể khác với ngày trên bao bì gốc |
| Công dụng | Đoạn mô tả ở nhãn gốc | Nhãn phụ nói mạnh hơn hẳn nhãn gốc, kiểu thêm chữ "điều trị" hay "chữa" |
Điểm cuối cùng hay bị bỏ qua nhất. Nhãn phụ chỉ được dịch, không được thêm thắt. Nếu bản tiếng Việt hứa hẹn nhiều hơn bản gốc, đó là dấu hiệu nội dung đã bị thổi lên cho thị trường trong nước, và bạn nên đọc lại câu khuyến cáo.
Những tình huống hay gặp và cách nghĩ
Hàng "xách tay", không có nhãn phụ. Người bán thường nói hàng mua trực tiếp ở nước ngoài nên "chuẩn hơn hàng nhập". Bạn có thể tin hoặc không, nhưng sự thật là không có đơn vị nào ở Việt Nam chịu trách nhiệm, bạn không đọc được lưu ý bằng tiếng Việt, và khó tra thông tin công bố.
Nhãn phụ dán đè lên chữ gốc quan trọng. Có khi tem dán che mất hạn dùng hoặc thành phần của nhãn gốc. Không nên tự bóc tem. Hỏi người bán, hoặc nhờ dược sĩ xem giúp.
Nhãn phụ in máy văn phòng, mực nhoè, cắt lệch. Hình thức không quyết định thật giả, nhưng một tem dán cẩu thả trên sản phẩm đắt tiền là chỗ đáng hỏi thêm về nguồn hàng.
Có hai nhãn phụ chồng lên nhau. Hai tem tiếng Việt khác nhau trên cùng một hộp, nhất là khi ghi hai đơn vị khác nhau, là chuyện không bình thường. Bạn nên hỏi rõ trước khi mua.
Nhãn phụ chỉ ghi tên, không ghi đơn vị chịu trách nhiệm. Thiếu đúng dòng có giá trị nhất. Hỏi người bán đơn vị nhập khẩu là ai, và tự tra trước khi quyết định.
Câu hỏi và câu nói mẫu khi mua hàng nhập khẩu
Mua ở quầy hay qua mạng, những câu dưới đây đều dùng được:
- Anh chụp giúp em mặt có tem tiếng Việt và đáy hộp có hạn dùng được không ạ?
- Sản phẩm này đơn vị nào nhập khẩu, có tên và địa chỉ trên tem không chị?
- Tem tiếng Việt ghi xuất xứ một nước, mà chữ trên hộp gốc lại ghi nước khác, chị giải thích giúp em được không?
- Hàng xách tay không có tem tiếng Việt thì em xin phép không lấy, em cần đọc lưu ý vì mẹ em đang uống thuốc.
- Em muốn tự tra thông tin công bố trước, chị cho em tên đầy đủ đúng như trên tem nhé.
Câu cuối hữu ích hơn người ta nghĩ. Tên đầy đủ trên nhãn phụ là thứ bạn dùng để tra trên cổng thông tin chính thức của cơ quan quản lý an toàn thực phẩm thuộc Bộ Y tế. Tên gọi ngắn người bán dùng trong quảng cáo thường không tra ra được.
Với hàng mua qua mạng, hãy xin ảnh tem tiếng Việt trước khi đặt, và khi nhận hàng thì đối chiếu tem trên hộp với ảnh đã xin. Khác nhau là một lý do chính đáng để từ chối nhận.
Một lọ quà từ nước ngoài (ví dụ giả định)
Chú Tư, 70 tuổi, được cháu đi làm ở nước ngoài gửi về một lọ viên uống, mua ở cửa hàng bên đó. Lọ không có nhãn phụ tiếng Việt, đương nhiên, vì nó không đi qua kênh nhập khẩu. Đây là tình huống khác với mua hàng xách tay ở chợ: nguồn rõ, người mua là người thân, nhưng vẫn thiếu đúng phần tiếng Việt.
Con gái chú làm như sau. Chị chụp ảnh toàn bộ nhãn gốc, nhờ cháu bên kia gửi thêm ảnh tờ hướng dẫn nếu có. Chị dịch phần lưu ý bằng từ điển, không phải để tự quyết mà để biết có dòng nào nhắc tới người cao tuổi, người đang dùng thuốc tim mạch hay không. Rồi chị mang lọ và danh sách thuốc của chú tới hỏi dược sĩ quen.
Dược sĩ đọc được nhãn gốc và chỉ ra một dòng lưu ý về người đang dùng thuốc điều trị. Họ khuyên chờ hỏi bác sĩ của chú ở buổi tái khám. Lọ quà được cất lại tủ, kèm tờ giấy ghi "chờ hỏi bác sĩ". Việc chậm vài tuần không làm mất gì, còn việc dùng ngay mà không ai đọc lưu ý thì có thể có rủi ro.
Điều đáng học ở đây không phải là kết luận, mà là cách làm: thiếu nhãn phụ thì bù bằng việc nhờ người đọc được nhãn gốc, và không để món quà từ người thân thay cho ý kiến của người đang theo dõi bệnh. Người cháu ở xa cũng hiểu, vì mục đích của món quà là để chú khoẻ, không phải để chú uống ngay.
Khi nào cần đi khám ngay hoặc hỏi bác sĩ, dược sĩ
Với sản phẩm không có nhãn phụ tiếng Việt, bạn đang thiếu thông tin về lưu ý và chống chỉ định. Vì vậy, nếu người dùng đang điều trị một bệnh, đang mang thai, cho con bú, là trẻ nhỏ hay người cao tuổi dùng nhiều thuốc, hãy hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ trước, mang theo cả lọ hoặc ảnh nhãn gốc.
Ngừng dùng và đi khám ngay nếu có: phát ban, ngứa lan, sưng môi hoặc mặt, khó thở, tim đập nhanh hoặc hồi hộp, chóng mặt, nôn, đau bụng dữ dội, vàng da, nước tiểu sẫm. Mang theo hộp hoặc lọ, vì bác sĩ cần biết tên và thành phần, kể cả khi chữ là tiếng nước ngoài.
Nếu nghi sản phẩm có vấn đề về nguồn gốc, giữ lại bao bì và hoá đơn, ghi lại nơi mua. Những thứ này cần cho việc phản ánh tới cơ quan quản lý qua kênh chính thức sau này.
Câu hỏi thường gặp
Thực phẩm chức năng nhập khẩu có bắt buộc phải có nhãn phụ tiếng Việt không?
Theo quy định hiện hành, hàng nhập khẩu lưu thông tại Việt Nam cần có nhãn phụ tiếng Việt thể hiện các nội dung bắt buộc. Chi tiết về yêu cầu nhãn bạn có thể tra trên cổng thông tin chính thức của cơ quan quản lý an toàn thực phẩm thuộc Bộ Y tế hoặc hỏi Sở Y tế.
Hàng xách tay không có nhãn phụ có phải hàng giả không?
Không thể kết luận như vậy. Nhưng thiếu nhãn phụ nghĩa là không có đơn vị ở Việt Nam chịu trách nhiệm, bạn không đọc được lưu ý bằng tiếng Việt và khó đối chiếu khi có chuyện. Bạn nên cân nhắc kỹ và hỏi dược sĩ trước khi dùng.
Nhãn phụ ghi công dụng khác nhãn gốc thì sao?
Nhãn phụ chỉ được thể hiện đúng nội dung nhãn gốc, không được thêm thắt. Nếu bản tiếng Việt hứa hẹn mạnh hơn bản gốc, bạn nên dừng mua, hỏi lại người bán và tự tra thông tin công bố của sản phẩm.
Tem tiếng Việt dán che mất hạn dùng gốc thì có nên bóc ra không?
Không nên tự bóc tem khi chưa mua. Hãy hỏi người bán chỉ vị trí hạn dùng, hoặc nhờ họ xác nhận. Sau khi đã mua, nếu cần đối chiếu, bạn có thể nhờ dược sĩ xem giúp.
Làm sao biết đơn vị nhập khẩu ghi trên nhãn phụ là có thật?
Bạn có thể đối chiếu tên sản phẩm và tên đơn vị với thông tin trên cổng thông tin chính thức của cơ quan quản lý an toàn thực phẩm. Một đơn vị chỉ để lại số điện thoại, không có địa chỉ, là chỗ nên hỏi thêm.
Người thân gửi thực phẩm chức năng từ nước ngoài về thì dùng thế nào cho an toàn?
Chụp toàn bộ nhãn gốc và tờ hướng dẫn, mang cùng danh sách thuốc đang dùng tới hỏi dược sĩ hoặc bác sĩ. Đặc biệt với người cao tuổi, người có bệnh nền, phụ nữ mang thai và trẻ nhỏ, đừng dùng khi chưa ai đọc phần lưu ý.