Sau khi mở nắp, thực phẩm chức năng cần được bảo quản đúng như dòng hướng dẫn trên nhãn, thường là nơi khô ráo, thoáng mát, tránh ánh nắng, đậy kín sau mỗi lần lấy; một số sản phẩm có ghi thời gian nên dùng hết sau khi mở hoặc yêu cầu để lạnh. Hạn in trên hộp chỉ đúng khi sản phẩm được bảo quản như nhãn ghi, nên viên đã ẩm, đổi màu, đổi mùi thì không dùng dù còn hạn.
Đây là phần của nhãn ít người đọc nhất, vì nó nằm ở cuối, chữ nhỏ, và nghe có vẻ hiển nhiên. Nhưng trong một gia đình Việt, nơi tủ thuốc thường đặt trong bếp, lọ viên để cạnh cửa sổ cho dễ nhớ, và khí hậu ẩm gần như quanh năm, chính dòng bảo quản là dòng hay bị làm sai nhất. Bài này chỉ cách đọc dòng đó và áp vào căn nhà cụ thể của bạn.
Đọc dòng bảo quản: ba ý cần tìm
Dòng bảo quản thường có ba ý, nhưng không phải nhãn nào cũng ghi đủ. Ý thứ nhất là điều kiện chung: khô ráo, thoáng mát, tránh ánh nắng trực tiếp, đôi khi kèm một khoảng nhiệt độ. Ý thứ hai là yêu cầu đặc biệt: để lạnh, đậy kín ngay, không lấy viên bằng tay ướt, không bỏ gói hút ẩm. Ý thứ ba là thời gian sau khi mở: dùng hết trong một khoảng nào đó kể từ lần mở đầu tiên.
Ý thứ ba hay bị bỏ qua nhất, và cũng hay bị hiểu nhầm nhất. Hạn dùng in trên hộp là hạn khi sản phẩm còn nguyên niêm phong. Một khi đã mở, không khí và hơi ẩm bắt đầu vào lọ mỗi lần mở nắp. Với một số dạng sản phẩm như siro, bột, dung dịch, men vi sinh, khoảng thời gian dùng sau khi mở có thể ngắn hơn nhiều so với hạn in.
Cách làm đơn giản: ngày mở nắp lần đầu, lấy bút ghi ngày đó lên nắp hoặc thân lọ. Nếu nhãn có ghi thời gian dùng sau khi mở, ghi luôn ngày nên dùng hết. Một dược sĩ hay dặn người nhà: Mở ra là ghi ngày, không ghi thì coi như không biết nó mở từ bao giờ.
Nếu nhãn không có dòng bảo quản nào, hoặc chỉ ghi chung chung, đó là chỗ nên hỏi người bán hay đơn vị chịu trách nhiệm. Với hàng nhập khẩu, dòng bảo quản bằng tiếng Việt cần nằm trên nhãn phụ; không thấy thì nhờ dược sĩ đọc nhãn gốc giúp.
Cất ở đâu trong nhà: chỗ hay chọn và chỗ nên chọn
Nhiều chỗ cất quen thuộc lại là chỗ dễ làm sản phẩm hỏng nhanh. Bảng dưới áp dòng "khô ráo, thoáng mát, tránh ánh nắng" vào một căn nhà điển hình.
| Chỗ cất | Vấn đề hay gặp | Gợi ý |
|---|---|---|
| Bậu cửa sổ, cạnh bàn ăn có nắng chiếu | Nắng chiếu trực tiếp, nhiệt độ thay đổi trong ngày | Dời vào trong, chỗ không có nắng |
| Tủ bếp sát bếp nấu, trên lò vi sóng | Hơi nóng và hơi nước khi nấu | Chọn tủ xa bếp, xa bồn rửa |
| Phòng tắm, tủ gương trong nhà vệ sinh | Độ ẩm cao sau mỗi lần tắm | Không cất ở đây, kể cả khi tiện |
| Trong xe, cốp xe | Nhiệt độ rất cao khi đỗ ngoài trời | Chỉ mang theo lượng cần, không để lâu trong xe |
| Tủ lạnh khi nhãn không yêu cầu | Lấy ra cho vào nhiều lần dễ đọng hơi nước trong lọ | Chỉ để lạnh khi nhãn ghi; không thì để nhiệt độ phòng mát |
| Ngăn tủ phòng ngủ, hộp kín trong tủ quần áo | Thường khô và tối, phù hợp với đa số | Đặt cao, ngoài tầm với của trẻ nhỏ |
Tủ thuốc gia đình lý tưởng là một ngăn kéo hoặc hộp có nắp, đặt ở phòng khô, cao, không có nắng, xa bếp và nhà tắm. Không cần đắt tiền, chỉ cần đúng chỗ.
Nhà có nhiều người dùng thì mỗi người một ngăn hoặc một hộp nhỏ ghi tên, để không ai lấy nhầm lọ của người khác. Mỗi tháng một lần, dành năm phút mở tủ ra xem: lọ nào đã quá thời gian dùng sau khi mở, lọ nào có dấu hiệu ẩm, lọ nào không còn ai dùng. Những lọ không còn ai dùng là những lọ dễ bị bỏ quên lâu nhất và cũng dễ bị trẻ nhỏ lục ra nhất.
Những thói quen nhỏ làm sản phẩm hỏng nhanh
Vứt gói hút ẩm ngay khi mở. Gói nhỏ trong lọ có tác dụng giữ khô. Trừ khi nhãn ghi khác, để nguyên gói đó trong lọ, và tuyệt đối không để trẻ nhỏ cầm chơi hay cho vào miệng.
Đổ viên ra tay rồi trả lại lọ. Tay có hơi ẩm và dầu. Viên thừa đã ra khỏi lọ thì không trả lại; lấy bằng nắp hoặc thìa khô, và lau khô tay trước khi mở lọ.
Đậy nắp hờ cho dễ mở. Người lớn tuổi hay làm vậy vì nắp chặt khó vặn. Lọ để hở mỗi ngày là mỗi ngày hút thêm hơi ẩm.
Dồn nhiều loại vào một hộp chia ngày quá sớm. Hộp chia thuốc theo ngày tiện, nhưng thường không kín bằng lọ gốc. Chỉ chia lượng đủ vài ngày, và vẫn giữ lọ gốc có nhãn.
Bỏ lọ gốc, đổ sang lọ khác cho gọn. Mất luôn nhãn, hạn dùng, số lô và dòng bảo quản. Nếu có chuyện, không ai biết đó là sản phẩm gì.
Dấu hiệu nên bỏ, dù còn hạn
Hạn dùng chỉ đúng khi bảo quản đúng. Nếu thấy một trong các dấu hiệu dưới đây, đừng tiếc:
- Viên nén bị ố, đổi màu, có đốm, bở vụn khi cầm.
- Viên nang mềm dính vào nhau, chảy dầu, vỏ nang biến dạng.
- Bột vón cục cứng, đổi màu, có mùi lạ hoặc mùi chua.
- Siro, dung dịch đục, tách lớp khác thường, có cặn lạ, có mùi khác lúc mới mở.
- Lọ có hơi nước đọng bên trong nắp.
- Đã quá khoảng thời gian dùng sau khi mở ghi trên nhãn.
- Không nhớ đã mở từ bao giờ và lọ đã để rất lâu.
Khi bỏ, hãy bỏ vào túi kín, để xa tầm tay trẻ nhỏ và vật nuôi. Giữ lại ảnh chụp nhãn và số lô nếu bạn nghi sản phẩm hỏng sớm bất thường dù đã bảo quản đúng; đó là thông tin để phản ánh với người bán hoặc đơn vị chịu trách nhiệm.
Nếu bạn không chắc một biểu hiện có phải là hỏng không, mang lọ tới hỏi dược sĩ. Câu nói mẫu: Lọ này mở được mấy tuần, viên có đốm lạ thế này, anh xem giúp em còn dùng được không?
Mang theo khi đi xa: giữ đúng dòng bảo quản ngoài nhà
Đi công tác, về quê, đi du lịch là lúc sản phẩm dễ bị bảo quản sai nhất. Vài bước đơn giản:
- Đọc lại dòng bảo quản trước khi đi. Sản phẩm cần để lạnh thì cân nhắc có nên mang theo không, hoặc hỏi dược sĩ cách mang.
- Mang lọ gốc nếu được. Nếu phải chia ra, dùng túi hoặc hộp nhỏ có nắp kín, và chụp ảnh nhãn lọ gốc để trong điện thoại.
- Không để trong cốp xe hay túi phơi nắng. Để trong hành lý xách tay, chỗ mát nhất có thể.
- Mang vừa đủ cho chuyến đi. Mang nhiều hơn chỉ làm tăng phần phải mở, phải phơi ra không khí.
- Về nhà thì xem lại. Lượng mang theo còn thừa mà đã bị nóng, ẩm, đổi màu thì bỏ, không trả lại lọ gốc.
Với người cao tuổi về quê dài ngày, nhà ở quê có khi ẩm hơn, mái tôn nóng hơn. Một hộp nhựa có nắp đặt trong tủ gỗ, xa vách tôn và xa bếp, là đủ để giữ đúng tinh thần của dòng "khô ráo, thoáng mát, tránh ánh nắng" mà nhãn ghi.
Khi người lớn tuổi tự bảo quản (ví dụ giả định)
Ông Bảy, 76 tuổi, sống một mình, con cái ở xa. Ông để lọ viên uống trên bàn uống nước cạnh cửa sổ để sáng ra nhìn thấy là nhớ. Nắp ông chỉ đậy hờ vì tay yếu, vặn chặt không được. Gói hút ẩm ông bỏ ra từ hôm đầu vì nghĩ là "gói thuốc chống ẩm của nhà máy, không ăn được".
Lần con gái về thăm, chị thấy viên trong lọ bắt đầu dính vào nhau. Chị không trách ông. Chị mua một hộp nhựa có nắp bật dễ mở, đặt trong ngăn tủ cạnh giường ông, xa cửa sổ, dán lên nắp tờ giấy chữ to: "Đậy nắp sau khi lấy. Gói nhỏ bên trong để nguyên." Lọ cũ có viên dính, chị bỏ đi.
Chị cũng chụp ảnh nhãn để hỏi dược sĩ về dòng bảo quản và để mang theo khi đưa ông đi khám. Ông không phải người cẩu thả; ông chỉ làm theo cách hợp với sức tay và trí nhớ của mình, mà cách ấy lại ngược với dòng bảo quản trên nhãn. Giải pháp không cần phức tạp: chọn chỗ cất hợp với thói quen của người dùng, chọn đồ đựng hợp với sức tay, và ghi lời nhắc ngay trên thứ họ cầm hằng ngày.
Khi nào cần đi khám ngay hoặc hỏi bác sĩ, dược sĩ
Nếu ai đó trong nhà đã dùng sản phẩm có dấu hiệu hỏng như đổi màu, đổi mùi, mốc, vón cục, hãy ngừng dùng và theo dõi. Đi khám ngay nếu có nôn, tiêu chảy nhiều, đau bụng dữ dội, sốt, phát ban, ngứa lan, sưng môi mặt, khó thở, tim đập nhanh, vàng da. Mang theo lọ đã dùng để bác sĩ xem, kể cả khi viên trong lọ đã hỏng, vì nhãn và số lô vẫn cần cho bác sĩ.
Nếu trẻ nhỏ nuốt phải gói hút ẩm hoặc uống nhầm sản phẩm của người lớn, gọi bác sĩ hoặc đưa trẻ tới cơ sở y tế, mang theo lọ và gói đó. Đừng tự gây nôn cho trẻ.
Hỏi dược sĩ khi nhãn không ghi rõ cách bảo quản sau khi mở, khi bạn không chắc sản phẩm có cần để lạnh, hoặc khi người dùng là người cao tuổi sống một mình cần một cách cất dễ nhớ, dễ làm. Dược sĩ thường có những gợi ý rất thực tế cho từng dạng sản phẩm mà nhãn không ghi hết.
Câu hỏi thường gặp
Thực phẩm chức năng sau khi mở nắp dùng được bao lâu?
Tuỳ sản phẩm. Một số nhãn ghi rõ thời gian nên dùng hết sau khi mở, nhất là dạng siro, bột, dung dịch hay men vi sinh. Nếu nhãn không ghi, hãy hỏi dược sĩ và ghi ngày mở lên lọ để theo dõi.
Có nên để thực phẩm chức năng trong tủ lạnh không?
Chỉ khi nhãn yêu cầu. Lấy ra cho vào tủ lạnh nhiều lần có thể làm hơi nước đọng trong lọ. Nếu nhãn ghi nơi khô ráo, thoáng mát, cứ cất ở nhiệt độ phòng, chỗ không có nắng và xa bếp, nhà tắm.
Gói hút ẩm trong lọ có nên bỏ đi không?
Thường nên để nguyên gói hút ẩm trong lọ vì nó giúp giữ khô, trừ khi nhãn hướng dẫn khác. Cất lọ ngoài tầm tay trẻ nhỏ và không để trẻ cầm chơi gói này.
Viên uống còn hạn nhưng bị đổi màu có dùng được không?
Không nên dùng. Hạn in trên hộp chỉ đúng khi bảo quản đúng, nên viên đã đổi màu, có đốm, dính nhau hoặc có mùi lạ là dấu hiệu sản phẩm có thể đã hỏng.
Có nên đổ thực phẩm chức năng sang lọ khác cho gọn không?
Không nên. Bạn sẽ mất nhãn, hạn dùng, số lô và hướng dẫn bảo quản. Nếu dùng hộp chia theo ngày, chỉ chia lượng đủ vài ngày và vẫn giữ lọ gốc.
Tủ thuốc gia đình nên đặt ở đâu?
Ở chỗ khô, thoáng, không có nắng chiếu, xa bếp nấu và nhà tắm, đặt cao ngoài tầm với của trẻ nhỏ. Một ngăn kéo hoặc hộp có nắp trong phòng ngủ thường phù hợp với nhiều gia đình.