Trẻ em và tuổi dậy thì không nên dùng thực phẩm chức năng theo lời mách hay quảng cáo; trước khi cho con dùng bất cứ sản phẩm nào, cha mẹ nên đưa con đi khám và hỏi bác sĩ nhi. Cơ thể trẻ đang lớn, nhỏ hơn người lớn rất nhiều, và những lý do khiến cha mẹ muốn mua như biếng ăn, thấp, gầy, hay ốm vặt thường có nguyên nhân mà chỉ khám mới tìm ra.
Bài này không bàn loại vitamin hay chất nào cho trẻ. Nó nói về nguyên tắc: vì sao trẻ cần thận trọng hơn, những việc cha mẹ nên làm trước khi mua, câu hỏi mang tới bác sĩ nhi, chuyện tuổi teen tự mua sản phẩm giảm cân hay tăng chiều cao trên mạng, cách cất giữ an toàn và khi nào phải đưa con đi khám ngay.
Vì sao trẻ em là nhóm cần thận trọng
Cơ thể nhỏ, ngưỡng an toàn khác. Một lượng chất bình thường với người lớn có thể là nhiều với đứa trẻ hai chục ký. Sản phẩm dành cho người lớn mà cha mẹ "bẻ đôi cho con uống" là cách dùng không ai tính toán.
Triệu chứng thường là dấu hiệu, không phải vấn đề. Biếng ăn, chậm tăng cân, ngủ không sâu, hay ốm có thể do nhiều thứ: thói quen ăn, giấc ngủ, bệnh lý tai mũi họng, giun sán, tâm lý. Viên uống có thể làm cha mẹ yên tâm tạm thời và bỏ lỡ việc tìm nguyên nhân.
Trẻ không tự nói được điều bất thường. Người lớn biết kể "uống vào thấy hồi hộp". Trẻ nhỏ chỉ quấy, bỏ ăn, mệt. Cha mẹ phải quan sát thay con.
Tuổi dậy thì là lúc con tự quyết nhiều hơn. Trẻ mười hai, mười lăm tuổi đã có điện thoại, có tiền tiêu vặt, và chịu áp lực ngoại hình từ bạn bè, mạng xã hội. Sản phẩm giảm cân, tăng cơ, tăng chiều cao là những thứ con có thể tự mua mà cha mẹ không biết.
Nhiều sản phẩm cho trẻ được quảng cáo bằng nỗi lo của cha mẹ. "Con bạn thấp hơn bạn bè?", "đừng để con thua ngay vạch xuất phát". Những câu này không sai về nỗi lo, nhưng câu trả lời cho nỗi lo đó nằm ở phòng khám nhi, không nằm ở giỏ hàng.
Trẻ đang điều trị thì càng phải hỏi. Con đang dùng thuốc cho hen, động kinh, bệnh tim hay đang theo dõi bệnh thận cần được bác sĩ điều trị xem trước mọi thứ uống thêm, kể cả loại bán cho trẻ em ở quầy thuốc.
Trước khi mua cho con: bốn việc theo thứ tự
Nếu bạn đang muốn mua một sản phẩm cho con, đi theo thứ tự này. Phần lớn các gia đình dừng lại ở bước hai hoặc ba vì đã có câu trả lời.
- Viết ra điều bạn đang lo, bằng con số nếu được. Con bao nhiêu tuổi, cao bao nhiêu, nặng bao nhiêu, biếng ăn từ bao giờ, mỗi bữa ăn được bao nhiêu, ngủ mấy tiếng. Lo "con gầy" mà không có số liệu thì rất khó trao đổi.
- So với biểu đồ tăng trưởng ở buổi khám. Nhiều cha mẹ thấy con gầy so với bạn cùng lớp, nhưng khi bác sĩ đo và đối chiếu thì con vẫn phát triển bình thường theo đường của riêng con.
- Đưa con đi khám nhi và hỏi thẳng. Mang theo số liệu và sản phẩm định mua. Bác sĩ sẽ cho biết con có cần gì không, cần thì loại gì và vì sao.
- Chỉ mua khi bác sĩ kê hoặc đồng ý. Và mua đúng loại, đúng đối tượng tuổi ghi trên nhãn, ở nơi bán đáng tin.
Có một việc KHÔNG cần làm: thử lần lượt nhiều loại để xem loại nào "hợp". Mỗi lần đổi là thêm một thứ lạ vào cơ thể con, và nếu có chuyện thì không ai biết do thứ nào.
Câu hỏi nên mang tới bác sĩ nhi
Chọn những câu đúng với con bạn, ghi sẵn vào điện thoại trước khi vào phòng khám.
- "Con biếng ăn mấy tháng nay, bác sĩ khám giúp xem có nguyên nhân gì không ạ?"
- "Chiều cao cân nặng của con so với tuổi có bình thường không, có cần theo dõi gì thêm không ạ?"
- "Bà nội mua cho con hộp này, bác sĩ xem giúp con có cần dùng không, có hợp tuổi không ạ?"
- "Con đang uống thuốc điều trị, nếu thêm thứ khác thì có ảnh hưởng không ạ?"
- "Con sắp dậy thì, cháu muốn cao thêm, bác sĩ khuyên nhà nên làm gì ạ?"
- "Nếu con cần bổ sung, bác sĩ kê giúp loại cụ thể để nhà không phải tự chọn được không ạ?"
Câu cuối giúp bạn tránh một bẫy hay gặp: bác sĩ bảo "con có thể bổ sung thêm", cha mẹ về nhà tự chọn trên mạng một sản phẩm khác hẳn điều bác sĩ nghĩ. Xin bác sĩ ghi cụ thể vào sổ.
Tuổi teen tự mua viên giảm cân, tăng chiều cao, tăng cơ
Đây là chuyện nhiều cha mẹ chỉ biết khi đã muộn: con gái lớp chín đặt viên giảm cân qua mạng vì bị bạn trêu, con trai lớp mười một mua bột tăng cơ vì theo dõi người tập thể hình, cả hai lén uống viên "tăng chiều cao" vì nghe quảng cáo "chỉ còn vài năm để cao". Nhóm giảm cân và tăng cơ là những nhóm hay bị làm giả hoặc trộn chất không khai báo, và trẻ vị thành niên gần như không có khả năng tự kiểm.
Cấm đoán thường làm con giấu kỹ hơn. Cách hiệu quả hơn là mở chuyện bằng sự quan tâm, không bằng lời buộc tội. Ví dụ: "Mẹ thấy dạo này con hay để ý cân nặng. Con có đang dùng gì không? Mẹ không mắng đâu, mẹ chỉ muốn cùng con hỏi bác sĩ cho yên tâm." Nếu con thừa nhận, mời con cùng mang hộp đi hỏi dược sĩ hoặc bác sĩ, để con nghe trực tiếp từ người có chuyên môn.
Với chuyện chiều cao, hãy nói thật với con: chiều cao phụ thuộc nhiều yếu tố, và bác sĩ nhi có thể đo, theo dõi, khám nếu cần. Đưa con đi khám là cách cho con thấy cha mẹ coi nỗi lo của con là thật, đồng thời kéo con ra khỏi những lời hứa trên mạng.
Một lưu ý nữa: nếu con giảm cân nhanh, ăn rất ít, sợ tăng cân quá mức, đó có thể là dấu hiệu của rối loạn ăn uống chứ không chỉ chuyện viên uống. Đưa con đi khám để được đánh giá.
Cất giữ trong nhà có trẻ nhỏ
Nhiều tai nạn ở trẻ nhỏ đến từ những viên uống của người lớn, vì chúng thường có vỏ ngọt, màu đẹp, giống kẹo.
| Việc | Vì sao |
|---|---|
| Cất mọi hộp viên uống của người lớn lên cao, có cửa tủ | Trẻ leo trèo giỏi hơn cha mẹ nghĩ; túi xách của bà, đầu giường của ông là chỗ trẻ hay lục |
| Không gọi viên uống là "kẹo" để dỗ con | Con sẽ nhớ và tự đi tìm "kẹo" khi không có người lớn |
| Không cho con tự uống dù là loại dành cho trẻ | Người lớn đưa từng lần; trẻ không tự mở hộp, không tự uống thêm |
| Không để hộp trên bàn ăn sau bữa | Đây là chỗ trẻ với tới dễ nhất |
| Khi có khách tới nhà, nhắc cất túi xách lên cao | Túi của người lớn tuổi thường có thuốc và viên uống |
Với trẻ ở tuổi dậy thì, cất giữ không còn là chuyện tầm với mà là chuyện nói chuyện: con cần hiểu vì sao không tự uống viên của bố mẹ, và vì sao không tự mua trên mạng.
Khi ông bà, họ hàng mua cho cháu
Ở nhiều nhà, người mua thực phẩm chức năng cho trẻ không phải bố mẹ mà là ông bà. Ông bà thương cháu gầy, nghe người quen mách, xem quảng cáo trên đài, rồi mua về cho cháu uống lúc bố mẹ đi làm. Ý tốt thì rõ, nhưng bố mẹ lại không biết con đang dùng gì, và khi đi khám không kể được với bác sĩ.
Cách nói giữ được hoà khí: "Bà thương cháu thì con biết. Bà để con mang hộp này cho bác sĩ của cháu xem đã, bác sĩ bảo được thì mình cho cháu uống, có gì bác sĩ còn dặn cách cho uống đúng." Câu này không bác bỏ món quà, chỉ thêm một bước, và để ông bà thấy mình vẫn là người lo cho cháu.
Nếu ông bà là người chăm cháu ban ngày, hãy thống nhất một luật đơn giản trong nhà: thứ gì cho cháu uống, kể cả siro, cốm, bột pha, đều phải báo cho bố mẹ trước. Viết luật đó ra một tờ giấy dán ở tủ bếp nếu cần. Đó không phải chuyện nghi ngờ ông bà, mà là để khi cháu ốm, cả nhà kể được với bác sĩ đầy đủ những gì cháu đã dùng.
Ví dụ giả định: bé Na bốn tuổi, bà ngoại cho uống một loại cốm "ăn ngon" suốt hai tháng mà bố mẹ không biết. Khi bé đi khám vì đau bụng, bác sĩ hỏi bé có dùng gì không, mẹ trả lời không. Phải tới lần khám thứ hai, gia đình mới nhớ ra hộp cốm. Chuyện nhỏ, nhưng nó làm chậm việc tìm nguyên nhân.
Khi nào đưa con đi khám ngay
Không chờ, đưa con tới cơ sở y tế gần nhất nếu:
- Con nuốt phải viên uống, thuốc của người lớn, kể cả khi chưa có biểu hiện gì. Mang theo hộp.
- Con nôn nhiều, đau bụng dữ dội, li bì, khó đánh thức.
- Con khó thở, nổi ban lan nhanh, sưng mặt hoặc môi.
- Con tim đập nhanh, run, vã mồ hôi, hoảng hốt sau khi dùng sản phẩm giảm cân hay tăng cơ.
- Con vàng da, vàng mắt, nước tiểu sẫm màu.
- Con co giật hoặc ngất.
Đừng tự gây nôn cho con nếu không được nhân viên y tế hướng dẫn. Đừng chờ xem con có sao không rồi mới đi, vì một số phản ứng xuất hiện muộn sau vài giờ. Đừng cho con uống thêm thứ gì để "giải". Mang theo hộp, đếm số viên còn lại nếu kịp, để bác sĩ ước lượng con đã uống bao nhiêu.
Câu hỏi thường gặp
Có nên cho trẻ uống thực phẩm chức năng không?
Nên đưa con đi khám nhi trước. Bác sĩ sẽ xem con có thiếu gì hay có vấn đề cần chữa không, nếu cần bổ sung thì kê cụ thể. Tự mua theo lời mách dễ làm bỏ lỡ nguyên nhân thật.
Con biếng ăn có nên mua sản phẩm kích thích ăn ngon?
Biếng ăn có nhiều nguyên nhân như thói quen, giấc ngủ, bệnh lý hay tâm lý. Đưa con đi khám và ghi lại lượng ăn mỗi ngày giúp bác sĩ tìm ra lý do trước khi nghĩ tới sản phẩm.
Tuổi dậy thì uống sản phẩm tăng chiều cao có được không?
Không nên tự mua. Chiều cao phụ thuộc nhiều yếu tố, và bác sĩ nhi có thể đo, theo dõi và khám nếu con thật sự chậm lớn. Hãy đưa con đi khám thay vì tin lời hứa trên quảng cáo.
Phát hiện con tự mua viên giảm cân trên mạng thì làm gì?
Bình tĩnh nói chuyện, không mắng, mời con cùng mang hộp đi hỏi dược sĩ hoặc bác sĩ. Nếu con có dấu hiệu tim đập nhanh, run, nôn hay ăn rất ít, đưa con đi khám ngay.
Trẻ uống nhầm viên của người lớn phải làm sao?
Đưa con đi khám ngay, mang theo hộp và đếm số viên còn lại. Không tự gây nôn, không cho uống thêm gì để giải khi chưa có hướng dẫn của nhân viên y tế.
Có thể bẻ nhỏ viên của người lớn cho trẻ uống không?
Không nên. Sản phẩm dành cho người lớn không được tính cho cơ thể trẻ, và chia nhỏ không làm nó thành sản phẩm cho trẻ. Hãy hỏi bác sĩ nhi.