ChucNang.comChức Năng
Ai cần thận trọng

Vận động viên dùng thực phẩm chức năng: rủi ro dính chất cấm từ một hộp bột

Người thi đấu chịu trách nhiệm với mọi thứ trong cơ thể mình, kể cả chất không ghi trên nhãn. Cách hỏi bác sĩ đội, câu nói khi được mời, khi nào khám ngay.

A young Vietnamese athlete in red sportswear sits on a bench beside an outdoor running track holding a plain unmarked tub, low angle, early morning golden light

Vận động viên thi đấu, kể cả ở giải phong trào có kiểm tra doping, không nên tự dùng thực phẩm chức năng hay bột bổ sung khi chưa hỏi bác sĩ hoặc cán bộ y tế của đội, vì sản phẩm có thể chứa chất cấm không ghi trên nhãn. Theo nguyên tắc chung của thể thao thi đấu, người thi đấu chịu trách nhiệm với mọi chất có trong cơ thể mình. Câu "em không biết trong hộp có chất đó" thường không đủ để tránh án phạt.

Bài này không nêu chất nào bị cấm, cũng không bàn sản phẩm nào giúp tăng thành tích. Nó giải thích nguyên lý rủi ro, những nhóm sản phẩm cần cảnh giác, việc nên làm trước khi dùng bất cứ thứ gì, câu hỏi mang tới bác sĩ đội, câu nói mẫu khi được mời và dấu hiệu sức khoẻ cần đi khám ngay.

Vì sao người thi đấu là nhóm đặc biệt

Với người tập thể thao để khoẻ, rủi ro của một sản phẩm không rõ nguồn gốc chủ yếu là sức khoẻ. Với người thi đấu, có thêm một rủi ro nữa: kết quả xét nghiệm doping. Danh sách chất cấm trong thể thao do các tổ chức chống doping quản lý, được cập nhật định kỳ, và không trùng với danh sách những chất bị cấm trong thực phẩm. Một sản phẩm được phép bán như thực phẩm chức năng vẫn có thể chứa thứ bị cấm khi thi đấu.

Rủi ro lớn hơn nằm ở những gì không có trên nhãn. Thực phẩm chức năng không được kiểm soát chặt như thuốc, và đã có không ít trường hợp sản phẩm bị lẫn hoặc bị trộn chất không khai báo, có khi do nhiễm chéo trong dây chuyền sản xuất, có khi do cố ý. Người dùng đọc nhãn kỹ tới đâu cũng không thấy được thứ không được ghi.

Vì vậy, với người thi đấu, câu hỏi không chỉ là "sản phẩm này có tốt không" mà còn là "có ai đảm bảo được trong đó không có thứ bị cấm không". Câu hỏi thứ hai thường khó trả lời hơn nhiều, và người có thể giúp trả lời là bác sĩ đội, cán bộ y tế thể thao, hoặc tổ chức chống doping mà bạn thuộc phạm vi quản lý.

Một án phạt doping có thể làm mất kết quả thi đấu, mất suất tuyển, ảnh hưởng tới học bổng và cả sự nghiệp. Đánh đổi điều đó lấy một hộp bột mua theo lời giới thiệu là không đáng.

Vận động viên trẻ, học sinh năng khiếu, sinh viên thể thao là những người dễ bị cuốn nhất: muốn tiến bộ nhanh, tin lời người đi trước, ít khi được ai giải thích về doping. Cha mẹ và huấn luyện viên của các em cần biết điều này sớm, trước khi có giải đầu tiên có kiểm tra.

Những nhóm sản phẩm cần đặc biệt cảnh giác

Sản phẩm uống trước buổi tập. Thường được quảng cáo "tăng năng lượng", "tập sung hơn". Nhóm này hay chứa chất kích thích, và là nhóm hay gặp trong các vụ dính doping do thực phẩm bổ sung.

Sản phẩm tăng cơ, tăng sức mạnh, tăng nội tiết. Những lời hứa "tăng cơ nhanh", "tăng hormone tự nhiên" là dấu hiệu cần dừng lại hỏi. Nhóm này có thể bị trộn chất bị cấm cả trong thể thao lẫn trong thực phẩm.

Sản phẩm giảm cân, giảm mỡ, ép cân trước giải. Võ sĩ, đô vật, vận động viên có hạng cân hay tìm tới nhóm này trước giải. Đây cũng là nhóm hay bị trộn chất không khai báo, và giảm cân nhanh còn ảnh hưởng tới sức khoẻ thi đấu.

Hàng xách tay, hàng mua qua mạng không rõ nguồn. Không biết nơi sản xuất, không biết lô hàng, không biết đã qua tay ai. Nếu có chuyện, bạn cũng không có gì để chứng minh mình đã cẩn thận.

Sản phẩm thảo dược, thuốc nam "bồi bổ sức lực". Nguồn gốc tự nhiên không đảm bảo không có chất bị cấm. Một số loại cây có thành phần nằm trong danh sách cấm.

Trước khi dùng bất cứ thứ gì: các bước nên làm

Áp dụng cả với sản phẩm được tặng, được nhà tài trợ phát, hay đồng đội cho dùng thử.

  1. Hỏi bác sĩ hoặc cán bộ y tế của đội trước tiên. Đây là người nắm danh sách chất cấm hiện hành và quy định của giải bạn sắp thi.
  2. Mang nguyên hộp, chụp rõ mặt sau. Ghi lại số lô và hạn dùng. Nếu sau này có chuyện, đây là thông tin cần.
  3. Hỏi xem đội hoặc liên đoàn có danh sách sản phẩm đã được kiểm. Một số nơi có quy trình riêng cho thực phẩm bổ sung; hãy đi theo quy trình đó.
  4. Ghi nhật ký những gì đã dùng. Tên sản phẩm, số lô, ngày bắt đầu, ai cung cấp. Giữ lại một phần hộp chưa dùng hết nếu được.
  5. Khai báo khi được hỏi lúc lấy mẫu. Mẫu khai báo thường có phần ghi thuốc và thực phẩm bổ sung đã dùng gần đây; ghi đầy đủ, đừng bỏ sót.
  6. Không dùng gì mới ngay trước giải. Thứ mới vừa có rủi ro chất cấm, vừa có thể gây khó chịu tiêu hoá, hồi hộp đúng ngày thi.

Nếu đang uống thuốc điều trị, kể cả thuốc cảm, thuốc dị ứng, cũng hỏi bác sĩ đội. Một số thuốc thông thường cũng có thể nằm trong danh sách cần khai báo hoặc cần xin miễn trừ để điều trị.

Câu hỏi mang tới bác sĩ đội hoặc cán bộ y tế thể thao

Hỏi rõ, ghi lại câu trả lời, nhất là khi người trả lời dặn điều kiện kèm theo.

  • "Em được tặng hộp này, em sắp thi giải có kiểm tra doping, em có dùng được không ạ?"
  • "Đội mình có danh sách sản phẩm được dùng hay quy trình xin ý kiến không ạ?"
  • "Em đang uống thuốc này để chữa bệnh, có cần khai báo hay xin phép gì trước khi thi không ạ?"
  • "Em muốn tăng sức bền, ngoài tập luyện thì ăn uống nên chỉnh thế nào ạ?"
  • "Nếu em lỡ dùng rồi mà không chắc trong đó có gì, em nên làm gì trước giải ạ?"

Câu thứ tư thường có câu trả lời hữu ích nhất: chế độ ăn, giấc ngủ và nghỉ ngơi đúng giai đoạn là phần mà chuyên viên dinh dưỡng thể thao giúp được nhiều, không kèm rủi ro chất cấm.

Với vận động viên trẻ chưa có bác sĩ đội, hãy hỏi huấn luyện viên xem liên đoàn hoặc trung tâm huấn luyện có cán bộ y tế phụ trách không. Cha mẹ của vận động viên trẻ cũng nên biết những nguyên tắc này, vì thường chính cha mẹ là người mua đồ bồi bổ.

Câu nói mẫu khi được mời hoặc được đồng đội cho dùng

Lời mời với người tập thể thao thường đến từ phòng tập, từ người bán ở các hội nhóm thể hình, từ đồng đội "dùng cái này thấy khoẻ hẳn", có khi từ chính nhà tài trợ nhỏ. Trong môi trường đội nhóm, từ chối đồ đồng đội đưa đôi khi còn khó hơn từ chối người bán.

Với đồng đội: "Cảm ơn ông, nhưng mình sắp thi giải có kiểm tra, cái gì chưa qua bác sĩ đội là mình không đụng." Câu này nói về quy tắc của bản thân, không chê sản phẩm của bạn, nên ít gây khó xử.

Với người bán ở phòng tập: "Em thi đấu, em chỉ dùng sản phẩm khi bác sĩ đội đồng ý. Anh gửi em ảnh mặt sau hộp, có gì em hỏi." Nếu người bán nói "hàng này sạch, không ai bị gì", hãy nhớ rằng người bán không phải người chịu án phạt.

Ví dụ giả định: Minh, mười chín tuổi, chạy cự ly trung bình, được một người quen ở phòng tập cho thử một gói bột "trước buổi tập". Minh chụp hộp gửi bác sĩ đội. Bác sĩ khuyên không dùng vì sản phẩm thuộc nhóm hay chứa chất kích thích và không có thông tin kiểm định. Minh trả lại gói bột, không mất gì ngoài một tin nhắn.

Khi nào phải đi khám ngay

Nhiều sản phẩm cho người tập có thể ảnh hưởng tới tim, huyết áp và thân nhiệt. Dừng sản phẩm và đi khám ngay nếu:

  • Tim đập rất nhanh, đập không đều, đau ngực, nhất là khi đang tập.
  • Choáng, ngất, khó thở bất thường so với cường độ tập.
  • Run tay, bồn chồn, mất ngủ nhiều đêm liền sau khi dùng sản phẩm mới.
  • Nước tiểu sẫm như nước trà, đau cơ dữ dội, yếu cơ sau buổi tập.
  • Vàng da, vàng mắt, buồn nôn kéo dài.
  • Phát ban, ngứa, sưng môi, khó thở.

Mang theo hộp sản phẩm và nói rõ với nhân viên y tế bạn là vận động viên, đã dùng gì, khi nào. Báo luôn cho bác sĩ đội. Nếu sắp có giải, việc đầu tiên là sức khoẻ; chuyện thi đấu tính sau.

Tập nặng trong thời tiết nóng cùng với sản phẩm có chất kích thích làm tăng nguy cơ say nóng và rối loạn nhịp tim. Nếu đồng đội có dấu hiệu lạ khi tập, đừng ngại gọi người hỗ trợ y tế.

Hiểu lầm hay gặp trong phòng tập và đội nhóm

"Ai cũng dùng, có ai bị đâu." Người bị phát hiện thường không kể. Và việc nhiều người dùng không thay đổi trách nhiệm của bạn với chính mẫu xét nghiệm của mình.

"Hàng chính hãng nước ngoài thì sạch." Hàng chính hãng giảm rủi ro hàng giả, nhưng không tự đảm bảo không có chất bị cấm trong thể thao. Câu hỏi đúng vẫn là có ai kiểm cho mục đích thi đấu hay chưa.

"Chỉ dùng ngoài mùa giải thì không sao." Một số giải và tổ chức có kiểm tra cả ngoài thi đấu. Một số chất còn lưu lại lâu. Quy định cụ thể thì hỏi bác sĩ đội, đừng tự đoán.

"Thảo dược thì không bao giờ bị tính là doping." Có những loại cây chứa thành phần nằm trong danh sách cấm. Nguồn gốc tự nhiên không phải giấy miễn trừ.

"Huấn luyện viên đưa thì yên tâm." Huấn luyện viên giỏi chuyên môn không phải lúc nào cũng nắm danh sách chất cấm hiện hành. Hỏi lại bác sĩ đội là cách bảo vệ cả hai người.

Câu hỏi thường gặp

Vận động viên có được dùng thực phẩm chức năng không?

Có thể, nhưng chỉ nên dùng khi bác sĩ hoặc cán bộ y tế của đội đồng ý. Sản phẩm có thể chứa chất cấm không ghi trên nhãn, và người thi đấu chịu trách nhiệm với mọi chất trong cơ thể mình.

Thực phẩm chức năng hợp pháp có thể làm dính doping không?

Có thể. Danh sách chất cấm trong thể thao khác với quy định về thực phẩm, và sản phẩm có thể bị lẫn chất không khai báo. Hỏi bác sĩ đội trước khi dùng.

Nói không biết trong hộp có chất cấm có được miễn phạt không?

Thường là không đủ, vì nguyên tắc chung là người thi đấu chịu trách nhiệm với chất trong cơ thể mình. Cách tốt nhất là hỏi trước, giữ hộp và ghi nhật ký những gì đã dùng.

Đồng đội cho dùng thử bột tập thì có nên nhận không?

Nếu bạn thi đấu, chưa nên dùng khi bác sĩ đội chưa xem. Cảm ơn đồng đội, chụp mặt sau hộp và hỏi bác sĩ, đừng dùng thử ngay trước giải.

Uống sản phẩm trước tập bị tim đập nhanh thì làm gì?

Dừng tập, dừng sản phẩm và đi khám, mang theo hộp. Nếu kèm đau ngực, ngất hay khó thở thì gọi cấp cứu ngay, rồi báo bác sĩ đội để được theo dõi trước khi tập lại.

Vận động viên trẻ chưa có bác sĩ đội thì hỏi ai?

Hỏi huấn luyện viên về cán bộ y tế của trung tâm hoặc liên đoàn, hoặc hỏi bác sĩ thể thao. Cha mẹ cũng nên biết nguyên tắc này vì thường là người mua đồ bồi bổ cho con.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138