Trên hộp thực phẩm chức năng, ngày sản xuất, hạn dùng và số lô thường in ở đáy hộp, nắp lọ hoặc cạnh vỉ; việc của người mua là tìm đủ cả ba, đọc đúng kiểu viết ngày, so hạn trên hộp ngoài với hạn trên lọ bên trong, và giữ lại số lô. Hạn còn dài chưa đủ để yên tâm, nhưng hạn bị sửa, hai nơi ghi khác nhau hay thiếu số lô là lý do rõ ràng để không mua.
Phần lớn người mua chỉ nhìn một dòng, hạn dùng, và chỉ nhìn ở một chỗ, đáy hộp. Bài này đi qua cả ba dòng, các cách viết ngày hay gây nhầm, cách so ba vị trí in, những dấu hiệu bao bì đã bị can thiệp, và vì sao số lô, dòng ít ai đọc nhất, lại là dòng hữu ích nhất khi có chuyện.
Ba dòng, ba việc khác nhau
Ngày sản xuất cho biết lô hàng được làm ra khi nào. Hạn dùng cho biết tới ngày nào sản phẩm vẫn còn bảo đảm chất lượng theo công bố của nhà sản xuất, với điều kiện bảo quản đúng như hướng dẫn trên nhãn. Số lô là mã định danh của mẻ sản xuất đó, giúp nhà sản xuất và cơ quan quản lý lần ra được những hộp làm cùng đợt.
Ba dòng này đi với nhau. Ngày sản xuất và hạn dùng cho bạn biết sản phẩm còn bao lâu. Số lô cho bạn một chỗ để đối chiếu khi có thông báo thu hồi hoặc khi bạn cần phản ánh một vấn đề: bạn không nói chung chung "hộp mua về bị lạ" mà nói được chính xác lô nào. Thiếu số lô, mọi khiếu nại về chất lượng đều trở nên mơ hồ.
Có sản phẩm không in ngày sản xuất mà chỉ in hạn dùng, có sản phẩm in cả hai. Cách trình bày cụ thể theo quy định hiện hành và theo từng loại bao bì. Người mua không cần thuộc quy định, chỉ cần biết: hạn dùng và số lô là hai thứ gần như luôn phải tìm thấy được.
Các kiểu viết ngày hay gặp và chỗ dễ nhầm
Hàng trong nước và hàng nhập khẩu viết ngày khác nhau. Đọc sai thứ tự ngày tháng là chuyện xảy ra thường xuyên.
| Cách viết trên bao bì | Thường hiểu là | Chỗ dễ nhầm |
|---|---|---|
| NSX, HSD kèm ngày tháng năm | Ngày sản xuất, hạn sử dụng theo kiểu Việt Nam | Ít nhầm nếu in rõ |
| MFG hoặc MFD, EXP | Ngày sản xuất, ngày hết hạn trên hàng nhập khẩu | Thứ tự ngày, tháng, năm có thể khác kiểu Việt Nam |
| Hai số đầu nhỏ hơn mười hai, ví dụ giả định 05/08 | Có thể là ngày 5 tháng 8 hoặc tháng 5 ngày 8 | Không chắc thì xem nhãn phụ tiếng Việt hoặc hỏi |
| Chỉ có tháng và năm | Hạn tới tháng đó | Hỏi lại người bán nếu sản phẩm sắp tới tháng hết hạn |
| "Best before" hoặc "dùng tốt nhất trước" | Mốc chất lượng tốt nhất theo nhà sản xuất | Không có nghĩa là sau ngày đó vẫn dùng thoải mái |
| LOT, Batch, Số lô | Mã lô sản xuất | Thường là chuỗi chữ và số, không phải ngày |
Khi gặp kiểu viết ngày mơ hồ trên hàng nhập khẩu, nhãn phụ tiếng Việt thường ghi lại cho rõ hoặc chỉ chỗ đọc. Không có nhãn phụ thì bạn càng nên hỏi kỹ.
So ba vị trí in: hộp, lọ và vỉ
Một sản phẩm thường in hạn dùng và số lô ở nhiều chỗ. So những chỗ này với nhau là cách kiểm đơn giản mà hiệu quả.
- Đáy hoặc cạnh hộp ngoài. Đọc hạn dùng và số lô, chụp ảnh lại.
- Nắp, đáy hoặc thân lọ bên trong. Sau khi mua, mở hộp ra và tìm dòng tương ứng.
- Mặt sau vỉ viên hoặc mép gói. Với sản phẩm dạng vỉ hoặc gói, mỗi vỉ thường in lại số lô và hạn.
- So ba nơi với nhau. Số lô và hạn dùng nên khớp. Một hộp hạn còn xa mà lọ bên trong hạn đã gần hoặc đã qua là dấu hiệu bao bì ngoài không đi cùng sản phẩm bên trong.
- Ghi vào sổ hoặc ghi chú điện thoại. Tên sản phẩm, nơi mua, ngày mua, số lô, hạn dùng.
Nếu bạn mua ở quầy, có thể nhờ người bán mở hộp cho xem lọ trước khi thanh toán, nhất là với sản phẩm giá cao. Câu nói mẫu: Chị cho em xem hạn trên lọ bên trong với, em so với hạn ngoài hộp cho chắc. Người bán đàng hoàng thường không ngại việc này.
Dấu hiệu ngày và số lô có thể đã bị can thiệp
Những dấu hiệu dưới đây không đủ để kết luận hàng giả, nhưng đủ để dừng mua và hỏi thêm:
- Chỗ in hạn dùng bị cạo, bị mờ khác thường so với phần còn lại của bao bì, hoặc có vết dung môi.
- Một tem nhỏ dán đè đúng lên vị trí in ngày, ghi một ngày khác.
- Kiểu chữ, màu mực của dòng hạn dùng khác hẳn kiểu chữ của số lô ngay bên cạnh.
- Hạn dùng trên hộp và trên lọ, vỉ không khớp nhau.
- Hoàn toàn không có số lô, hoặc số lô trên nhiều hộp khác nhau giống hệt nhau trong khi hạn dùng lại khác.
- Hộp còn mới tinh nhưng lọ bên trong đã ố, đổi màu, nắp lỏng.
Hàng tồn kho sắp hết hạn bị đóng sang hộp mới, ghi hạn mới, là một chiêu được nhắc tới nhiều. Người mua không có cách kiểm bằng hoá học, nhưng có thể kiểm bằng mắt sự nhất quán giữa các vị trí in. Khi đã thấy dấu hiệu, đừng đối chất với người bán, chỉ cần không mua và, nếu cần, phản ánh qua kênh chính thức kèm ảnh chụp.
Hàng cận hạn và hàng hết hạn: vài điều nên biết
Giá giảm sâu vì sắp hết hạn. Không phải lúc nào cũng có vấn đề, nhưng bạn nên tự hỏi sẽ dùng hết trước hạn không, và lưu ý một số sản phẩm cần dùng hết trong một thời gian sau khi mở nắp, có thể ngắn hơn hạn in trên hộp.
Hộp trong tủ đã quá hạn. Đừng tiếc. Sau hạn dùng, nhà sản xuất không còn bảo đảm chất lượng. Không nên dùng tiếp, nhất là với người cao tuổi, trẻ nhỏ, người bệnh.
Còn hạn nhưng đã đổi màu, đổi mùi, vón cục. Hạn dùng chỉ đúng khi bảo quản đúng. Sản phẩm có biểu hiện lạ thì không dùng, kể cả còn hạn.
Mua nhiều để được khuyến mãi. Năm hộp mua một lần có thể hết hạn trước khi dùng tới. Tính trước chứ đừng để giá rẻ quyết định thay.
Bỏ vỏ hộp ngay sau khi mua. Vỏ hộp mang số lô và hạn dùng. Giữ lại ít nhất tới khi dùng hết, nhất là với sản phẩm mới dùng lần đầu.
Kiểm tủ nhà mình trong mười phút (ví dụ giả định)
Chị Mai, 42 tuổi, mỗi lần về quê thăm mẹ lại thấy tủ có thêm vài hộp viên uống. Một buổi chiều, chị lấy hết ra bàn và làm một việc rất đơn giản: lật đáy từng hộp, chụp ảnh, xếp thành ba nhóm. Nhóm một là còn hạn và đã có số lô rõ ràng. Nhóm hai là đã quá hạn. Nhóm ba là không tìm thấy hạn dùng hoặc số lô, hoặc hạn ngoài hộp khác hạn trên lọ.
Kết quả: nhóm một có bốn hộp, nhóm hai có hai hộp mẹ quên, nhóm ba có một hộp mua từ người bán dạo trước cổng chợ. Chị không tranh luận với mẹ về chuyện có nên uống hay không. Chị chỉ nói: Hai hộp này quá hạn rồi mẹ ạ, con bỏ đi nhé. Còn hộp này con không thấy hạn, mẹ để con hỏi dược sĩ trước đã.
Bốn hộp còn lại, chị chụp ảnh thành phần và lưu ý để mang theo khi đưa mẹ đi tái khám. Việc kiểm hạn dùng và số lô vì thế thành bước đầu tiên của một cuộc nói chuyện bình tĩnh, chứ không phải một cuộc cãi nhau về niềm tin của mẹ vào sản phẩm.
Vì sao nên giữ số lô, và giữ thế nào
Khi cơ quan quản lý hoặc nhà sản xuất thông báo thu hồi, thông báo thường nêu tên sản phẩm kèm số lô và hạn dùng của những lô bị ảnh hưởng. Có số lô trong tay, bạn biết ngay hộp nhà mình có nằm trong diện đó không. Không có số lô, bạn chỉ có thể đoán.
Khi người dùng gặp phản ứng bất thường, số lô giúp bác sĩ và đơn vị chịu trách nhiệm xác định đúng mẻ hàng. Khi khiếu nại người bán, số lô cùng hoá đơn là bằng chứng hộp đó đúng là mua ở nơi đó.
Cách giữ đơn giản: chụp đáy hộp ngay khi mua về, lưu ảnh vào một album riêng trên điện thoại, đặt tên theo tên sản phẩm. Với gia đình có cha mẹ lớn tuổi dùng nhiều sản phẩm, một trang sổ ghi số lô và ngày mua dán trong cánh tủ thuốc là đủ. Đây là việc mất một phút nhưng cứu được rất nhiều rắc rối sau này.
Khi nào cần đi khám ngay hoặc hỏi bác sĩ, dược sĩ
Nếu ai đó trong nhà lỡ dùng sản phẩm đã quá hạn hoặc đã đổi màu, đổi mùi, hãy ngừng dùng và theo dõi. Hỏi dược sĩ hoặc bác sĩ nếu người dùng là trẻ nhỏ, người cao tuổi, phụ nữ mang thai hay người có bệnh nền.
Đi khám ngay khi có: nôn nhiều, tiêu chảy kéo dài, đau bụng dữ dội, sốt, phát ban, ngứa lan, sưng môi mặt, khó thở, tim đập nhanh, vàng da. Mang theo hộp, lọ và ảnh số lô.
Nếu bạn thấy số lô nhà mình trùng với một thông báo thu hồi chính thức, ngừng dùng, giữ lại sản phẩm, và làm theo hướng dẫn trong thông báo. Người đã dùng mà có triệu chứng bất thường thì đi khám, kể với bác sĩ về sản phẩm và số lô.
Khi đi khám, câu kể nên đủ ý: Mẹ cháu dùng sản phẩm này từ khoảng hai tuần nay, đây là hộp và ảnh số lô, từ hôm qua mẹ bị nổi mẩn và buồn nôn. Một câu như vậy giúp bác sĩ không phải hỏi lại nhiều lần.
Câu hỏi thường gặp
Hạn dùng thực phẩm chức năng thường in ở đâu?
Thường ở đáy hộp, cạnh hộp, nắp hoặc đáy lọ, mặt sau vỉ hoặc mép gói. Một sản phẩm có thể in ở nhiều chỗ, và bạn nên tìm đủ để so với nhau.
MFG và EXP trên hộp nhập khẩu nghĩa là gì?
MFG hoặc MFD thường chỉ ngày sản xuất, EXP chỉ ngày hết hạn. Thứ tự ngày, tháng, năm trên hàng nhập khẩu có thể khác kiểu Việt Nam, nên bạn nên đọc thêm nhãn phụ tiếng Việt hoặc hỏi người bán khi không chắc.
Hạn trên hộp và hạn trên lọ bên trong khác nhau thì có sao không?
Đó là dấu hiệu hộp ngoài và sản phẩm bên trong có thể không cùng một lô. Bạn không nên dùng, giữ lại cả hai, và hỏi lại nơi bán hoặc phản ánh qua kênh chính thức nếu cần.
Thực phẩm chức năng hết hạn một tháng còn dùng được không?
Sau hạn dùng, nhà sản xuất không còn bảo đảm chất lượng sản phẩm. Bạn không nên dùng tiếp, đặc biệt với người cao tuổi, trẻ nhỏ và người đang điều trị bệnh.
Số lô dùng để làm gì đối với người mua?
Số lô giúp bạn biết hộp của mình có nằm trong diện bị thu hồi hay không, và là thông tin quan trọng khi báo phản ứng bất thường hoặc khiếu nại. Chụp ảnh đáy hộp ngay khi mua về là cách giữ đơn giản nhất.
Có nên mua thực phẩm chức năng cận hạn giá rẻ không?
Bạn cần tự hỏi có dùng hết trước hạn không, và đọc hướng dẫn về thời gian dùng sau khi mở nắp. Nếu người dùng có bệnh nền hoặc đang dùng thuốc, câu hỏi quan trọng hơn vẫn là sản phẩm có hợp với họ hay không, nên hỏi dược sĩ trước.