Người cao huyết áp và người có bệnh tim mạch không nên tự thêm thực phẩm chức năng; mọi sản phẩm định dùng nên được bác sĩ tim mạch xem trước, đặc biệt khi bạn đang uống thuốc chống đông máu, thuốc chống kết tập tiểu cầu hoặc thuốc điều trị suy tim, loạn nhịp. Những thuốc này được bác sĩ chỉnh rất sát, và một thứ uống thêm có thể làm chúng mạnh lên hay yếu đi mà bạn không cảm thấy ngay.
Cũng tuyệt đối không dùng sản phẩm "hạ huyết áp tự nhiên" để thay thuốc huyết áp. Bài này giải thích nguyên lý thận trọng, cách dùng sổ đo huyết áp để trao đổi với bác sĩ, câu hỏi nên mang tới buổi tái khám, câu nói mẫu khi được mời mua, và những dấu hiệu phải đi cấp cứu ngay.
Vì sao người bệnh tim mạch là nhóm phải hỏi kỹ
Thuốc tim mạch là nhóm thuốc mà khoảng cách giữa "đủ" và "quá" thường hẹp. Thuốc chống đông máu là ví dụ dễ hiểu nhất: ít quá thì không ngừa được cục máu đông, nhiều quá thì dễ chảy máu. Bác sĩ chỉnh liều dựa trên xét nghiệm, cân nặng, chức năng gan thận và các thuốc khác bạn đang dùng. Một sản phẩm uống thêm, kể cả loại thảo dược, có thể đẩy cán cân ấy lệch đi.
Huyết áp cũng vậy. Có người uống thêm sản phẩm rồi huyết áp tụt khi đứng dậy, chóng mặt, suýt ngã; có người ngược lại, uống sản phẩm có chất kích thích làm huyết áp và nhịp tim tăng. Nhóm sản phẩm giảm cân, tăng cường sinh lý, tăng sức bền là những nhóm hay được cảnh báo về chuyện này, và cũng hay bị trộn chất không khai báo.
Người suy tim còn phải để ý cả lượng muối và nước. Một số sản phẩm dạng bột pha, nước uống, viên sủi có chứa muối mà người dùng không để ý. Người có loạn nhịp tim thì cần tránh những thứ kích thích tim, mà trên nhãn không phải lúc nào cũng ghi rõ.
Cuối cùng, người bệnh tim mạch thường là người lớn tuổi, uống nhiều loại thuốc, và là đối tượng được mời mua rất nhiều với những lời như "thông mạch máu", "làm sạch mỡ máu", "không cần đặt stent". Lời mời càng chạm vào nỗi sợ càng cần được bình tĩnh nhìn lại.
Đang dùng thuốc gì thì càng phải báo bác sĩ
Bảng dưới không nói sản phẩm nào kỵ thuốc nào. Nó chỉ cho thấy những nhóm thuốc mà khi đang dùng, mọi thứ uống thêm đều cần được hỏi trước.
| Nhóm thuốc đang dùng | Vì sao cần hỏi trước | Nên báo ai |
|---|---|---|
| Thuốc chống đông máu, chống kết tập tiểu cầu | Thứ uống thêm có thể làm tăng nguy cơ chảy máu hoặc giảm tác dụng phòng cục máu đông | Bác sĩ kê thuốc và dược sĩ khi mua |
| Thuốc huyết áp | Có thể làm huyết áp tụt quá mức hoặc giảm hiệu quả điều trị | Bác sĩ tim mạch ở lần tái khám |
| Thuốc suy tim, thuốc lợi tiểu | Cần tính cả muối, nước và một số khoáng chất trong sản phẩm | Bác sĩ tim mạch, kèm sổ cân nặng hằng ngày |
| Thuốc điều trị loạn nhịp | Một số thành phần kích thích có thể ảnh hưởng nhịp tim | Bác sĩ tim mạch trước khi dùng |
| Thuốc mỡ máu | Có sản phẩm quảng cáo "hạ mỡ máu" dễ khiến người bệnh tự bỏ thuốc | Bác sĩ kê thuốc, trước khi đổi bất cứ điều gì |
Nếu bạn không nhớ mình đang dùng nhóm thuốc nào, mang đơn thuốc hoặc vỉ thuốc tới dược sĩ, nhờ dược sĩ ghi giúp tên nhóm lên một tờ giấy. Tờ giấy đó đi theo bạn mọi lần mua bất cứ thứ gì.
Dùng sổ đo huyết áp để nói chuyện với bác sĩ
Sổ đo huyết áp tại nhà là công cụ giúp bác sĩ nhìn thấy điều xảy ra giữa hai lần khám, kể cả ảnh hưởng của thứ bạn uống thêm.
- Đo đều, cùng điều kiện. Ngồi nghỉ vài phút trước khi đo, cùng tay, cùng tư thế, cùng khoảng thời gian trong ngày như bác sĩ dặn.
- Ghi kèm ghi chú. Cạnh con số, ghi những gì khác thường: mất ngủ, quên thuốc, bắt đầu dùng sản phẩm mới, ăn mặn hơn.
- Đánh dấu ngày bắt đầu và ngừng thứ mới. Một đường kẻ đỏ trong sổ giúp bác sĩ nhìn ra ngay huyết áp trước và sau có khác không.
- Mang sổ và hộp sản phẩm tới buổi tái khám. Đừng chỉ nói "huyết áp con ổn". Con số và ghi chú nói rõ hơn nhiều.
- Không tự chỉnh thuốc theo con số. Thấy huyết áp thấp hơn sau khi dùng sản phẩm, đừng tự bớt thuốc huyết áp. Gọi hỏi bác sĩ.
Lỗi hay gặp nhất: thấy huyết áp đẹp vài ngày sau khi uống sản phẩm, người bệnh kết luận sản phẩm "hạ huyết áp" rồi tự bỏ thuốc. Huyết áp lên xuống theo nhiều lý do, và bỏ thuốc huyết áp có thể dẫn tới tai biến.
Câu hỏi nên mang tới buổi tái khám
Buổi tái khám tim mạch thường ngắn. Hỏi gọn, đưa giấy tờ ra trước.
- "Đây là sổ huyết áp và hộp sản phẩm em mới dùng thêm, bác sĩ xem giúp có ảnh hưởng gì tới thuốc của em không ạ?"
- "Em đang uống thuốc chống đông, mọi sản phẩm thêm vào em có cần hỏi trước không, kể cả trà thảo dược ạ?"
- "Người ta mời em mua sản phẩm thông mạch máu, em có cần không, có thay được thuốc không ạ?"
- "Em đặt stent rồi, những thứ uống thêm em nên hỏi ai trước ạ?"
- "Nếu em thấy chóng mặt hoặc tim đập nhanh sau khi uống thứ mới, em làm gì trước ạ?"
Nếu bác sĩ tim mạch quá bận, hỏi điều dưỡng ở phòng khám xem có dược sĩ lâm sàng hay phòng tư vấn thuốc không. Nhiều bệnh viện có nơi trả lời riêng những câu hỏi về thuốc và sản phẩm uống thêm.
Khi được mời mua: câu nói mẫu
Nơi người bệnh tim mạch hay được mời nhất là các buổi tập dưỡng sinh buổi sáng, ghế đá công viên, những cuộc gọi tư vấn sức khoẻ và các buổi hội thảo có đo huyết áp miễn phí. Cách mời thường bắt đầu bằng sự quan tâm: đo huyết áp giúp, hỏi han bệnh tình, rồi mới tới sản phẩm "thông mạch", "hạ mỡ máu", "giảm nguy cơ đột quỵ".
Một câu đáp vừa đủ, theo cách người lớn tuổi hay xưng hô: "Cảm ơn cháu đã đo giúp. Bác đang uống thuốc chống đông, bác sĩ dặn không được thêm gì khi chưa hỏi, nên bác chưa mua." Nhắc tới thuốc chống đông thường khiến người bán đàng hoàng lùi lại ngay.
Nếu người bán nói "sản phẩm này thay được thuốc, uống thuốc tây lâu hại thận", hãy chấm dứt cuộc trò chuyện. Không có thực phẩm chức năng nào được phép nói là thay thuốc chữa bệnh. Lời nói đó đẩy người bệnh ra khỏi điều trị, và với bệnh tim mạch, cái giá có thể là tai biến hay nhồi máu.
Con cháu nên dặn bố mẹ một câu dễ nhớ: "Ai mời mua gì, bố cứ bảo để con hỏi bác sĩ, rồi gọi cho con." Câu này cho bố mẹ một lối thoát lịch sự, và cho con cháu cơ hội cùng xem.
Ví dụ giả định: ông Lâm bảy mươi tuổi, đặt stent được hai năm, được mời mua một hộp "thông mạch" sau buổi tập dưỡng sinh. Ông nói đúng câu con gái dặn, chụp ảnh mặt sau hộp gửi con. Con gái mang ảnh hỏi dược sĩ, được dặn phải hỏi bác sĩ tim mạch vì ông đang dùng thuốc chống kết tập tiểu cầu. Ông chờ tới lần tái khám, không mua gì trong lúc chờ.
Những lỗi hay gặp và vì sao nguy hiểm
Bỏ thuốc vì "uống thuốc tây lâu hại thận". Đây là câu hay được dùng để mời mua sản phẩm thay thế. Thực tế, huyết áp cao không được kiểm soát mới là thứ làm hại thận, tim và não lâu dài. Lo thuốc ảnh hưởng gì thì hỏi bác sĩ, bác sĩ sẽ theo dõi bằng xét nghiệm.
Chỉ kể thuốc, không kể sản phẩm. Nhiều người khi được hỏi "đang dùng thuốc gì" chỉ kể thuốc kê đơn, quên viên dầu cá, trà thảo dược, viên tỏi, bột ngũ cốc. Bác sĩ cần biết cả những thứ này.
Mua sản phẩm sau buổi đo huyết áp miễn phí. Một lần đo ở hội thảo, trong không khí đông người và hồi hộp, thường cho con số cao hơn bình thường. Con số đó đôi khi được dùng để thúc người nghe mua ngay. Hãy về đo lại ở nhà, ghi sổ, rồi hỏi bác sĩ.
Dùng sản phẩm giảm cân để "đỡ tim". Giảm cân có ích cho người bệnh tim mạch, nhưng nhóm sản phẩm giảm cân là nhóm hay chứa chất kích thích hoặc chất không khai báo. Với người có bệnh tim, đây là nhóm cần hỏi bác sĩ trước nhất.
Đổi sản phẩm liên tục theo lời quảng cáo mới. Mỗi lần đổi là một biến số mới làm huyết áp khó theo dõi. Bác sĩ cần một khoảng thời gian ổn định để đánh giá thuốc có hiệu quả hay không.
Khi nào phải đi cấp cứu ngay
Với người bệnh tim mạch, một số dấu hiệu không được chờ. Gọi cấp cứu hoặc tới cơ sở y tế gần nhất nếu:
- Đau thắt ngực, đau lan ra tay, hàm, lưng, kèm vã mồ hôi.
- Khó thở đột ngột, phải ngồi dậy mới thở được.
- Méo miệng, nói khó, yếu hoặc tê một bên tay chân, nhìn mờ đột ngột.
- Tim đập rất nhanh hoặc rất chậm, ngất, choáng nặng.
- Chảy máu khó cầm, nôn ra máu, đi ngoài phân đen, nước tiểu đỏ ở người đang uống thuốc chống đông.
- Đau đầu dữ dội đột ngột, huyết áp đo được rất cao kèm khó chịu.
Khi gặp nhân viên y tế, nói ngay bạn đang dùng thuốc gì, đặc biệt là thuốc chống đông, và đưa hộp sản phẩm mới dùng thêm nếu có. Với dấu hiệu nhẹ hơn như chóng mặt, hồi hộp, huyết áp dao động khác thường sau khi dùng thứ mới, hãy tạm dừng thứ đó và gọi hỏi bác sĩ trong ngày.
Câu hỏi thường gặp
Người cao huyết áp có uống thực phẩm chức năng được không?
Không nên tự dùng. Một số thành phần có thể làm huyết áp tụt hoặc tăng, hoặc ảnh hưởng tới thuốc huyết áp. Mang sản phẩm và sổ đo huyết áp tới bác sĩ tim mạch để hỏi trước.
Sản phẩm hạ huyết áp tự nhiên có thay được thuốc không?
Không. Thực phẩm chức năng không phải thuốc chữa bệnh và không được thay thuốc huyết áp. Tự bỏ thuốc huyết áp có thể dẫn tới tai biến, nên muốn đổi gì cũng phải hỏi bác sĩ.
Đang uống thuốc chống đông có được dùng thực phẩm chức năng?
Phải hỏi bác sĩ kê thuốc trước, kể cả trà thảo dược. Thứ uống thêm có thể làm tăng nguy cơ chảy máu hoặc giảm tác dụng của thuốc chống đông.
Uống sản phẩm thấy huyết áp đẹp hơn có nên bớt thuốc?
Không tự bớt. Huyết áp lên xuống theo nhiều lý do như giấc ngủ, ăn mặn, thời tiết. Ghi lại vào sổ, mang tới bác sĩ, để bác sĩ quyết định có chỉnh thuốc hay không.
Người đặt stent được mời mua sản phẩm thông mạch thì sao?
Hỏi bác sĩ tim mạch trước. Người đặt stent thường dùng thuốc chống kết tập tiểu cầu, và mọi thứ uống thêm cần được xem để tránh ảnh hưởng tới thuốc.
Tim đập nhanh sau khi uống viên giảm cân thì làm gì?
Dừng ngay sản phẩm và đi khám, mang theo hộp. Nếu kèm đau ngực, khó thở hay ngất, gọi cấp cứu. Nhóm giảm cân hay bị trộn chất kích thích không khai báo.