ChucNang.comChức Năng
Tra số công bố và giấy tờ

Mã vạch thực phẩm chức năng: quét ra thông tin có chứng minh được hàng thật không

Quét mã vạch ra tên sản phẩm không có nghĩa hộp đó là hàng thật hay đã công bố. Mã vạch dùng để làm gì, vì sao dễ sao chép, và nên kiểm thứ gì thay thế.

A Vietnamese woman in a rust red jacket stands in a supermarket aisle scanning a blank white supplement box with her phone, over-the-shoulder close-up, bright overhead fluorescent light

Mã vạch không chứng minh được thực phẩm chức năng là hàng thật: nó chỉ là mã số hàng hoá dùng cho bán lẻ và quản lý kho, sao chép lên hộp giả rất dễ, và không phải số công bố với cơ quan quản lý an toàn thực phẩm. Quét ra tên sản phẩm chỉ cho biết mã đó từng được gán cho một sản phẩm, không cho biết hộp trong tay bạn đến từ đâu.

Ở siêu thị, ở nhà thuốc hay trên mạng, rất nhiều người quét mã vạch bằng điện thoại rồi yên tâm khi thấy hiện tên sản phẩm. Có người còn tin ba chữ số đầu nói lên nước sản xuất. Bài này giải thích mã vạch làm được gì, không làm được gì, và việc kiểm nào thực sự đáng làm thay cho nó.

Mã vạch sinh ra để làm gì

Mã vạch là một dãy số được mã hoá thành các vạch đen trắng để máy quét ở quầy thu ngân đọc nhanh. Doanh nghiệp đăng ký với tổ chức quản lý mã số để có một dãy số riêng, rồi gán mỗi mặt hàng một mã. Mục đích chính là bán lẻ và quản lý kho: máy tính tiền nhận ra món hàng, kho biết còn bao nhiêu hộp.

Mã vạch không do cơ quan quản lý an toàn thực phẩm cấp, không gắn với hồ sơ công bố sản phẩm, và không chứa thông tin về thành phần hay độ an toàn. Một sản phẩm có thể có mã vạch mà chưa từng công bố; một sản phẩm đã công bố cũng có thể có mã vạch được in sai hay bị sao chép.

Khi bạn quét bằng điện thoại, ứng dụng thường tra mã đó trong một cơ sở dữ liệu nào đó, có khi do người dùng tự nhập, rồi hiện tên sản phẩm. Kết quả đó phụ thuộc vào cơ sở dữ liệu của ứng dụng, không phải vào hộp bạn đang cầm. Nếu kẻ làm giả in đúng mã của sản phẩm thật, điện thoại sẽ hiện đúng tên sản phẩm thật.

Nói cách khác, quét mã là đang hỏi ứng dụng "mã này là của sản phẩm nào", chứ không phải hỏi "hộp này có đúng là sản phẩm đó không". Hai câu hỏi nghe na ná nhau nhưng câu trả lời khác hẳn.

Mã vạch nói gì và không nói gì

Đây là chỗ người mua hay hiểu lầm nhất, gom lại thành một bảng.

Điều bạn muốn biếtMã vạch trả lời được khôngKiểm bằng cách nào
Sản phẩm này tên gìCó thể, nếu cơ sở dữ liệu cóĐọc tên trên hộp là đủ
Sản phẩm sản xuất ở nước nàoKhông, đầu mã cho biết nơi doanh nghiệp đăng ký mã, không phải nơi sản xuấtĐọc dòng xuất xứ trên nhãn
Hộp này là hàng thậtKhông, mã sao chép đượcNguồn mua, hoá đơn, đối chiếu nhãn với hồ sơ
Sản phẩm đã công bố với cơ quan quản lý chưaKhôngTra số công bố trên cổng chính thức
Sản phẩm còn hạn dùng khôngThường là khôngĐọc số lô, hạn dùng in trên hộp
Sản phẩm có hợp với mình khôngKhôngHỏi bác sĩ, dược sĩ

Nhìn bảng sẽ thấy mã vạch chỉ trả lời được câu hỏi ít quan trọng nhất. Mọi câu hỏi liên quan tới an toàn và nguồn gốc đều phải kiểm bằng cách khác.

Người làm quản lý chất lượng hay ví mã vạch như biển số in trên một tờ giấy dán vào xe: đọc được biển số không có nghĩa là chiếc xe đúng là chiếc đã đăng ký. Muốn biết, phải đối chiếu giấy tờ với chính chiếc xe. Hộp thực phẩm chức năng cũng vậy, phải đối chiếu nhãn với hồ sơ công bố.

Hiểu lầm về mã vạch và sự thật

Hiểu lầm: đầu mã cho biết hàng sản xuất ở nước nào. Sự thật: ba chữ số đầu cho biết tổ chức mã số của nước nào cấp mã cho doanh nghiệp. Hàng sản xuất ở nước này có thể mang mã của doanh nghiệp đăng ký ở nước khác, và ngược lại.

Hiểu lầm: quét ra tên là hàng thật. Sự thật: kẻ làm giả chỉ cần in lại đúng dãy số của hàng thật. Điện thoại không phân biệt được.

Hiểu lầm: quét không ra là hàng giả. Sự thật: có thể cơ sở dữ liệu của ứng dụng chưa có, mã in bị mờ, hoặc doanh nghiệp chưa cập nhật. Quét không ra không nói lên gì chắc chắn.

Hiểu lầm: mã QR trên hộp là của cơ quan nhà nước. Sự thật: phần lớn mã QR trên hộp do doanh nghiệp tự làm, dẫn về trang của doanh nghiệp. Trang đó muốn viết gì cũng được, và mã QR trên hộp giả dẫn về trang giả.

Hiểu lầm: hàng không có mã vạch là hàng kém. Sự thật: mã vạch không bắt buộc cho mọi trường hợp. Thiếu mã vạch không phải dấu hiệu chính; thiếu nhãn phụ tiếng Việt, thiếu số công bố mới là chỗ cần lo.

Mã QR dẫn tới trang web: cẩn thận hơn mã vạch

Nhiều hộp thực phẩm chức năng có thêm mã QR, quét vào hiện một trang giới thiệu, có khi ghi rõ "sản phẩm chính hãng". Với mã QR, người làm nghề dặn thêm mấy điều:

  • Trang hiện ra là của ai thì người đó nói. Trang của doanh nghiệp có thể viết "đã xác thực" cho bất kỳ mã nào được quét.
  • Hộp giả có thể in QR dẫn về trang giả làm giống hệt trang thật, kể cả hiện số lô và "lần quét đầu tiên".
  • Trang yêu cầu nhập số điện thoại, thông tin cá nhân, hay chuyển khoản để "kích hoạt bảo hành" là dấu hiệu nên dừng.
  • Không tải ứng dụng lạ theo yêu cầu của mã QR trên hộp.
  • Thông tin trên trang QR không thay được việc tra trên cổng chính thức của cơ quan quản lý an toàn thực phẩm thuộc Bộ Y tế.

Nói ngắn gọn: mã QR trên hộp là kênh doanh nghiệp nói chuyện với bạn, không phải kênh cơ quan quản lý xác nhận cho bạn. Hãy đối xử với nó như một tờ giới thiệu sản phẩm.

Thay vì quét mã, hãy kiểm những thứ này

Mất khoảng mười lăm phút, và cho bạn câu trả lời có giá trị hơn mọi lần quét.

  1. Đọc nhóm sản phẩm, tên đầy đủ, số công bố trên hộp, hoặc trên nhãn phụ tiếng Việt với hàng nhập khẩu.
  2. Tra số và tên trên cổng chính thức, đối chiếu tên, thành phần, đơn vị chịu trách nhiệm.
  3. Đọc số lô, ngày sản xuất, hạn dùng; xem có dấu in đè, cạo sửa không.
  4. Xem nơi bán: có địa chỉ, có hoá đơn, chịu đổi trả khi hộp chưa bóc không.
  5. So giá: giá thấp bất thường so với mặt bằng chung là lý do để hỏi, không phải lý do để mua nhanh.

Mã vạch có thể vẫn hữu ích ở một việc nhỏ: khi bạn mua lại, quét để chắc mình chọn đúng mặt hàng cũ, đúng quy cách. Ngoài việc đó, đừng giao cho nó vai trò kiểm thật giả.

Với cha mẹ lớn tuổi quen dùng ứng dụng quét mã, bạn không cần bắt bỏ thói quen đó. Chỉ cần dặn thêm một câu: quét xong vẫn lật hộp tìm số công bố, chụp gửi con tra giúp. Như vậy thói quen cũ vẫn giữ, mà có thêm một lớp kiểm thật sự có giá trị.

Vì sao người bán thích bảo khách "quét mã là biết"

Quét mã là việc nhanh, dễ, ai cũng làm được, và cho ra một kết quả trông rất chắc chắn: tên sản phẩm hiện lên, có khi kèm ảnh hộp và giá tham khảo. Với người bán hàng không rõ nguồn gốc, đây là cách kiểm tiện nhất để khách tự trấn an, vì kết quả gần như luôn "đúng". Người bán chỉ cần nói "chị cứ quét mã thoải mái, hàng chuẩn", và khách sẽ không làm thêm bước nào khác.

Ngược lại, tra số công bố và đối chiếu nhãn tốn công hơn, và có thể cho ra kết quả "không khớp". Vì thế người bán đàng hoàng thường không ngại khi khách hỏi số công bố, còn người bán đáng ngờ hay lái câu chuyện về mã vạch, mã QR, tem cào. Khi được mời "quét mã cho yên tâm", bạn có thể đáp nhẹ nhàng: "Dạ để em xem số công bố và tra luôn ạ, quét mã thì chỉ ra tên thôi."

Câu này không làm mất lòng ai, nhưng chuyển việc kiểm sang đúng chỗ. Phản ứng của người bán sau câu đó cũng là một thông tin cho bạn.

Ví dụ giả định và khi nào cần đi khám

Chị Thu, 34 tuổi, đứng ở quầy siêu thị, quét mã một hộp viên uống thấy hiện đúng tên, liền định bỏ vào giỏ. Rồi chị nhớ ra mẹ chồng đang dùng thuốc tiểu đường, bèn lật hộp đọc nhóm sản phẩm và số công bố, chụp lại để tối tra. Tối đó chị tra thấy khớp, nhưng thay vì mua ngay, chị ghi tên sản phẩm vào danh sách câu hỏi mang theo buổi tái khám của mẹ: "Bác sĩ ơi, mẹ con có nên dùng thêm sản phẩm này cùng thuốc tiểu đường không ạ?" Quét mã chỉ mất ba giây, nhưng câu trả lời có giá trị lại nằm ở cổng chính thức và ở bác sĩ.

Nếu người nhà đã dùng một sản phẩm chỉ được "kiểm" bằng mã vạch và có dấu hiệu bất thường như phát ban, ngứa, sưng mặt, khó thở, tim đập nhanh, vàng da, nôn, đau bụng dữ dội, choáng váng, hoặc đường huyết, huyết áp đo tại nhà thay đổi khác thường, hãy ngừng ngay và đi khám. Mang theo hộp, vỉ còn lại và hoá đơn, kể cả kết quả quét mã nếu có, để bác sĩ và cơ quan quản lý có đủ thông tin.

Câu hỏi thường gặp

Quét mã vạch thực phẩm chức năng có biết hàng thật hay giả không?

Không. Mã vạch chỉ là mã hàng hoá, kẻ làm giả có thể in lại đúng dãy số của hàng thật. Muốn kiểm, hãy tra số công bố trên cổng chính thức và mua ở nơi có hoá đơn, có địa chỉ.

Mã vạch có phải số công bố không?

Không phải. Mã vạch do doanh nghiệp đăng ký với tổ chức quản lý mã số để bán lẻ và quản lý kho. Số công bố gắn với hồ sơ sản phẩm ở cơ quan quản lý an toàn thực phẩm.

Ba chữ số đầu mã vạch có cho biết nước sản xuất không?

Không chính xác. Chúng cho biết tổ chức mã số của nước nào cấp mã cho doanh nghiệp, không phải nơi sản xuất. Hãy đọc dòng xuất xứ trên nhãn.

Quét mã QR trên hộp hiện chữ chính hãng có tin được không?

Trang hiện ra do doanh nghiệp hoặc người làm hộp tự dựng, nên không phải xác nhận của cơ quan quản lý. Hộp giả có thể dẫn về trang giả trông y hệt.

Hộp không có mã vạch có phải hàng kém không?

Không hẳn, vì thiếu mã vạch không phải dấu hiệu chính. Điều cần kiểm là nhóm sản phẩm, số công bố, nhãn phụ tiếng Việt với hàng nhập khẩu, và nơi bán.

Mã vạch còn có ích gì cho người mua?

Có ích khi mua lại, để chắc bạn chọn đúng mặt hàng và quy cách như lần trước. Ngoài việc đó, đừng dùng mã vạch để kết luận về nguồn gốc hay độ an toàn.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138