Ở quầy thuốc, muốn được tư vấn đúng về thực phẩm chức năng bạn cần nói ra ba điều trước khi hỏi: mua cho ai (tuổi, có thai hay đang cho con bú không), người đó đang điều trị bệnh gì và đang dùng thuốc gì, và mua vì lý do gì. Dược sĩ có đủ ba thông tin này mới đối chiếu được thành phần và biết lúc nào cần khuyên bạn hỏi bác sĩ trước.
Người mua thường bước vào chỉ nói "cho xin hộp bổ gan" hay "loại nào giúp ngủ ngon". Câu hỏi như vậy chỉ cho người bán một hướng: giới thiệu sản phẩm. Phần dưới là cách đổi một lần mua thành một lần được tư vấn, cách nhận ra người tư vấn cẩn thận, và câu nói lịch sự khi bạn không muốn mua thêm.
Ba thông tin nên nói trước khi hỏi
Nói ba điều này ngay câu đầu, dược sĩ sẽ biết cần hỏi lại gì và lưu ý gì. Không cần kể dài, chỉ cần đủ.
- Mua cho ai. Tuổi, giới, có thai hay đang cho con bú, có phải người cao tuổi sống một mình không. Mua cho mình và mua cho mẹ bảy mươi tuổi là hai cuộc tư vấn khác hẳn, dù cùng hỏi về một hộp hàng.
- Người đó đang điều trị gì, đang dùng thuốc gì. Đưa danh sách thuốc hoặc ảnh các vỉ thuốc. Nếu không có, ít nhất nói tên bệnh đang điều trị: huyết áp, tiểu đường, tim, gan, thận, đang dùng thuốc chống đông.
- Mua vì lý do gì. "Mẹ hay mệt", "con thấy quảng cáo", "bác sĩ dặn bổ sung". Lý do giúp dược sĩ hiểu bạn đang thật sự lo điều gì, và biết có nên khuyên bạn đi khám trước, vì triệu chứng như mệt kéo dài có khi cần được tìm nguyên nhân chứ không phải mua thêm một hộp.
Câu mở đầu mẫu: "Chị ơi, em muốn hỏi cho mẹ em bảy mươi tuổi, đang uống thuốc huyết áp và thuốc tiểu đường, đây là ảnh mấy vỉ thuốc. Mẹ hay than mỏi chân, em định mua gì đó cho mẹ, chị xem giúp nên làm sao." Câu này dài hơn "cho em hộp bổ xương", nhưng đổi lại bạn được hỏi lại đúng chỗ.
Nếu chưa mang danh sách, đừng vì thế mà mua vội. Cứ nói thẳng: "Em chưa mang danh sách thuốc, em chụp gửi chị sau rồi quay lại mua được không ạ?"
Năm câu nên hỏi dược sĩ
Sau khi đã nói ba thông tin trên, hỏi lần lượt. Ghi lại câu trả lời nếu cần.
- "Sản phẩm này có thành phần nào cần báo bác sĩ không, với thuốc mẹ em đang dùng?" Câu hỏi đặt đúng vai: dược sĩ đọc thành phần, bác sĩ quyết định.
- "Có trùng với thứ gì mẹ em đang uống không?" Đặc biệt khi người dùng đã có sẵn một hai loại viên uống khác.
- "Cho em xem số công bố và tên đơn vị chịu trách nhiệm trên hộp." Người bán đàng hoàng không ngại chỉ cho bạn.
- "Trên nhãn ghi đối tượng nào không nên dùng?" Dược sĩ chỉ chỗ đọc, bạn đối chiếu với người dùng.
- "Nếu đang uống mà thấy khác thường thì nên làm gì?" Câu trả lời đúng sẽ có hai ý: ngưng sản phẩm và đi khám, mang theo hộp.
Có câu không nên hỏi người bán vì họ không có cơ sở trả lời: "uống bao lâu thì khỏi", "có thay được thuốc không". Thực phẩm chức năng không phải thuốc chữa bệnh. Nếu ai trả lời chắc chắn cho hai câu đó, bạn đã có thêm thông tin về người đó, không phải về sản phẩm.
Người tư vấn cẩn thận và người chỉ muốn bán
Hai người có thể đứng cùng một quầy. Nhìn vào cách họ phản ứng với thông tin của bạn, không nhìn vào áo hay danh xưng.
| Tình huống | Người tư vấn cẩn thận | Người chỉ muốn bán |
|---|---|---|
| Bạn nói đang uống thuốc | Hỏi lại tên thuốc, xin xem danh sách | Nói ngay "uống chung không sao đâu" |
| Bạn hỏi về tác dụng | Nói rõ đây không phải thuốc chữa bệnh, không hứa | Kể chuyện khách khác khỏi bệnh, hứa hiệu quả |
| Người dùng có bệnh nặng hoặc mang thai | Khuyên hỏi bác sĩ điều trị trước | Giới thiệu thêm "loại dành riêng" |
| Bạn chưa quyết | Để bạn về hỏi thêm | Thúc giục vì "hết khuyến mãi hôm nay" |
| Bạn hỏi giấy tờ | Chỉ chỗ số công bố, đơn vị chịu trách nhiệm | Lảng sang chuyện giá, quà tặng |
| Bạn chỉ định mua một hộp | Bán đúng thứ bạn hỏi | Gợi ý mua thành bộ ba, bộ năm |
Không cần kết luận ai đúng ai sai ngay tại quầy. Chỉ cần thấy hai ba dấu hiệu ở cột phải là đủ lý do để cảm ơn rồi về hỏi thêm bác sĩ, hoặc hỏi ở nơi khác.
Câu từ chối lịch sự khi không muốn mua thêm
Nhiều người ngại từ chối vì người bán nhiệt tình, nhất là người cao tuổi. Một câu từ chối tốt không cãi về sản phẩm, chỉ nói rõ quy trình của bạn: "Dạ em cảm ơn, nhà em có quy ước thêm gì cũng hỏi bác sĩ của mẹ trước, em ghi tên lại rồi tuần sau quay lại." Câu này dùng được ở quầy, qua điện thoại và cả trong tin nhắn.
Khi được gợi ý mua kèm: "Em chỉ mua đúng thứ em hỏi thôi ạ, cái kia để em hỏi bác sĩ." Khi bị thúc giục vì khuyến mãi: "Không sao chị, hết khuyến mãi thì em mua giá thường, em cần hỏi bác sĩ đã." Giữ giọng bình thường, không cần giải thích thêm.
Có một lỗi hay gặp ở chiều ngược lại: vì ngại, người mua nhận lời "mua thử một hộp" rồi về cất tủ, không dùng nhưng cũng không hỏi ai. Hộp đó sau này dễ bị người khác trong nhà lấy dùng mà không biết nó đã được hỏi bác sĩ hay chưa. Từ chối ngay tại quầy thì gọn hơn nhiều so với một hộp hàng vô chủ trong tủ thuốc gia đình.
Nếu bạn mua giúp cha mẹ, cứ nói rõ vai trò để người bán bớt nài: "Em mua hộ, người dùng là mẹ em, em không quyết thay mẹ được." Đây là sự thật, và người bán đàng hoàng sẽ hiểu ngay.
Mua trực tuyến thì hỏi ai
Khi mua qua mạng, bạn không đứng trước một dược sĩ. Người trả lời tin nhắn có thể là nhân viên bán hàng, có khi là tin nhắn tự động. Ba thông tin ở trên vẫn nên gửi, và để ý xem bên bán phản ứng thế nào: có hỏi lại về thuốc đang dùng không, hay chỉ gửi mã giảm giá.
Cách an toàn hơn là tách hai việc. Việc hỏi chuyện có nên dùng cùng thuốc hay không thì mang hộp hoặc ảnh tới một quầy thuốc gần nhà, hoặc hỏi bác sĩ đang điều trị. Việc mua chỉ làm sau khi đã có câu trả lời. Đừng để một phiên bán đếm ngược quyết thay bạn.
Nếu đã nhận hàng, chụp lại hộp ngay khi mở, đối chiếu tên và đơn vị chịu trách nhiệm với thông tin lúc đặt. Thấy khác thì chưa dùng, hỏi lại bên bán và dược sĩ.
Với những phiên bán có người mặc áo blouse giới thiệu là dược sĩ hay bác sĩ, hãy nhớ bạn không kiểm được danh xưng đó qua màn hình. Lời khuyên về chuyện dùng cùng thuốc vẫn nên đến từ người bạn gặp trực tiếp và đã xem danh sách thuốc của bạn.
Một lần hỏi ở quầy (ví dụ giả định)
Chị Hạnh, bốn mươi lăm tuổi, ghé quầy thuốc gần nhà sau giờ làm. Mẹ chị đang uống thuốc tiểu đường và thuốc chống đông sau một lần đặt máy tạo nhịp, gần đây kêu mỏi gối. Chị thấy quảng cáo một loại viên uống hỗ trợ xương khớp và định mua luôn hai hộp. Lần này chị nhớ lời dặn, mở điện thoại đưa ảnh các vỉ thuốc của mẹ và nói đủ ba ý: mẹ bao nhiêu tuổi, đang điều trị gì, vì sao định mua.
Người dược sĩ đứng quầy hôm đó không lấy hộp xuống ngay. Chị ấy xem ảnh vỉ thuốc, hỏi lại mẹ chị đang theo dõi ở đâu, rồi đọc phần thành phần của hộp chị Hạnh đưa. Câu trả lời ngắn: "Mẹ chị đang dùng thuốc chống đông, hộp này có thành phần thảo dược mà em nghĩ chị nên hỏi bác sĩ tim của mẹ trước. Chị chụp mặt sau hộp mang theo lần tái khám, bác sĩ đồng ý thì chị quay lại."
Chị Hạnh về không mua gì, hơi tiếc vì đang có khuyến mãi. Đến buổi tái khám, bác sĩ xem ảnh và dặn tạm chưa dùng, còn chuyện mỏi gối thì hẹn khám thêm để tìm nguyên nhân. Điều đáng giá của lần ghé quầy không phải là hộp hàng, mà là một câu nhắc đúng lúc. Đó cũng là kiểu dược sĩ đáng để bạn quay lại hỏi những lần sau.
Khi nào cần đi khám thay vì mua thêm
Dược sĩ có kinh nghiệm thường khuyên đi khám chứ không bán, nếu bạn kể những triệu chứng như mệt kéo dài nhiều tuần, sụt cân không rõ lý do, khát nước và đi tiểu nhiều, đau ngực, khó thở khi gắng sức, phù chân, vàng da, đi ngoài ra máu. Đó là những điều cần tìm nguyên nhân, mua một hộp viên uống chỉ làm chậm việc khám.
Còn nếu người dùng vừa thêm một sản phẩm rồi bị nổi mẩn, ngứa, sưng mặt, khó thở, tim đập nhanh, nôn, đau bụng dữ dội, hãy ngưng sản phẩm và đi khám ngay, mang theo hộp. Quay lại báo cho nơi đã bán cũng là việc nên làm, để họ nắm thông tin và lưu ý với người mua khác.
Một lưu ý cho người mua hộ: nếu người dùng là cha mẹ ở xa, hãy dặn trước cha mẹ những dấu hiệu trên và số điện thoại của người thân gần nhất. Người cao tuổi hay ngại làm phiền con cái, có khi chịu đựng vài ngày mới kể. Một câu dặn rõ ràng giúp họ biết lúc nào cần gọi ngay.
Câu hỏi thường gặp
Dược sĩ ở nhà thuốc có được tư vấn về thực phẩm chức năng không?
Dược sĩ có kiến thức để đọc thành phần và nhận ra điều cần lưu ý khi người dùng đang uống thuốc. Với người đang điều trị bệnh mạn tính, dược sĩ cẩn thận thường khuyên hỏi thêm bác sĩ điều trị trước khi dùng.
Có cần mang danh sách thuốc khi đi mua thực phẩm chức năng không?
Nên mang, hoặc chụp ảnh các vỉ thuốc đang dùng. Danh sách giúp dược sĩ đối chiếu thành phần, phát hiện trùng lặp và biết lúc nào nên khuyên bạn hỏi bác sĩ. Thiếu danh sách thì lời tư vấn chỉ có thể chung chung.
Người bán nói uống chung với thuốc thoải mái, có tin được không?
Không nên dựa vào câu đó nếu người bán chưa hỏi bạn đang dùng thuốc gì. Câu trả lời đáng tin phải dựa trên việc xem đủ danh sách thuốc. Khi nghe khẳng định quá nhanh, hãy cảm ơn và hỏi thêm ở nơi khác hoặc hỏi bác sĩ.
Mua hộ cha mẹ thì cần hỏi dược sĩ thêm gì?
Hãy nói rõ tuổi của cha mẹ, bệnh đang điều trị, thuốc đang dùng và lý do định mua. Hỏi thêm về đối tượng không nên dùng ghi trên nhãn. Nếu cha mẹ đang dùng nhiều thuốc, nên hỏi bác sĩ điều trị trước khi đưa sản phẩm về nhà.
Từ chối mua thêm ở quầy thế nào cho khỏi ngại?
Nói rõ quy trình của bạn thay vì tranh luận về sản phẩm, ví dụ nhà có quy ước thêm gì cũng hỏi bác sĩ trước. Giữ giọng bình thường, không cần giải thích dài. Người bán tử tế sẽ tôn trọng quyết định đó.
Mua thực phẩm chức năng trên mạng thì hỏi ý kiến ai?
Người trả lời tin nhắn thường là nhân viên bán hàng. Hãy mang hộp hoặc ảnh sản phẩm tới một quầy thuốc gần nhà hoặc hỏi bác sĩ đang điều trị về chuyện dùng cùng thuốc, rồi mới đặt mua. Tách việc hỏi và việc mua giúp bạn không bị thúc giục.