Bà bầu không nên tự mua thực phẩm chức năng để uống thêm; mọi sản phẩm định dùng trong thai kỳ cần được bác sĩ sản khoa xem trước, kể cả loại ghi "dành cho mẹ bầu". Lý do không phải vì thực phẩm chức năng nào cũng có hại, mà vì khi mang thai, cơ thể mẹ thay đổi liên tục và thai nhi nhận gần như mọi thứ mẹ đưa vào. Chỉ người theo dõi thai kỳ của bạn mới biết bạn đang thiếu gì, đang được kê gì và thứ gì nên tránh ở giai đoạn này.
Bài này không bàn chất nào tốt hay chất nào hại. Nó giúp bạn hiểu vì sao giai đoạn mang thai cần thận trọng hơn bình thường, mang gì tới buổi khám thai, hỏi bác sĩ những câu nào, trả lời ra sao khi người quen hay người bán mời mua, và dấu hiệu nào thì phải đi khám ngay chứ không chờ tới lịch hẹn.
Vì sao thai kỳ là lúc phải thận trọng nhất
Hai cơ thể dùng chung một nguồn. Phần lớn những gì mẹ uống vào sẽ đi qua máu và tới được thai. Một lượng chất mà người lớn không sao có thể lại là quá nhiều với một cơ thể đang hình thành, nhất là ở những tuần đầu khi các cơ quan của bé bắt đầu tạo thành.
Bác sĩ thường đã kê sẵn một số thứ. Trong thai kỳ, nhiều mẹ bầu được kê viên bổ sung theo lịch khám. Khi tự mua thêm một hộp khác, rất dễ uống trùng thành phần với thứ đã được kê, cộng dồn lại vượt mức bác sĩ tính toán mà bạn không hề biết.
Nhãn "dành cho mẹ bầu" là lời của người bán. Câu này trên hộp không thay được việc bác sĩ xem hồ sơ của riêng bạn. Một sản phẩm hợp pháp vẫn có thể không hợp với người đang có huyết áp cao, đái tháo đường thai kỳ hay đang dùng thuốc nội tiết.
Thảo dược không đồng nghĩa với nhẹ nhàng. Nhiều sản phẩm ghi "chiết xuất thiên nhiên" nhưng có những loại cây được khuyên tránh khi mang thai. Người mua không thể tự biết thành phần nào thuộc nhóm đó; dược sĩ và bác sĩ sản thì có thể tra.
Ốm nghén, táo bón, mất ngủ dễ khiến mẹ muốn tìm viên uống. Đây là những khó chịu có thật và chính đáng. Nhưng chúng cũng là cửa mà quảng cáo hay nhắm tới. Báo với bác sĩ để được hướng dẫn trước, đừng để một lời mách thay buổi khám.
Chuẩn bị gì trước buổi khám thai
Bác sĩ sản thường khám nhanh và nhiều người chờ. Chuẩn bị sẵn giúp bạn hỏi được trọn vẹn trong vài phút.
- Gom mọi thứ đang uống vào một túi. Thuốc được kê, viên bổ mua thêm, gói bột pha, trà thảo mộc, cả hộp người nhà biếu mà bạn đang dùng thử. Mang nguyên hộp, không chỉ chụp ảnh mặt trước.
- Ghi một tờ giấy nhỏ. Mỗi dòng một sản phẩm: tên trên hộp, bắt đầu dùng từ tuần thai thứ mấy, ai mua hay ai khuyên.
- Ghi luôn những khó chịu bạn đang gặp. Nghén, chuột rút, mệt, táo bón, khó ngủ. Đây thường là lý do thật khiến bạn muốn mua thêm, và bác sĩ cần biết.
- Nói ngay từ đầu buổi khám. Đừng đợi bác sĩ hỏi. Đưa túi và tờ giấy ra khi bác sĩ bắt đầu xem hồ sơ.
- Ghi lại câu trả lời. Bác sĩ bảo giữ, dừng hay hỏi lại lần sau, ghi ngay vào sổ khám thai để lần sau không phải nhớ.
Nếu bạn khám ở nhiều nơi, chẳng hạn siêu âm một chỗ và khám định kỳ một chỗ, mang túi này tới nơi đang theo dõi thai kỳ chính. Hai nơi kê hai thứ mà không biết nhau là chuyện hay gặp.
Câu hỏi nên mang tới bác sĩ sản
Không cần hỏi hết, chọn những câu đúng với hoàn cảnh của bạn.
- "Những thứ em đang uống trong túi này, cái nào bác sĩ muốn em giữ, cái nào nên tạm dừng ạ?"
- "Viên bác sĩ kê với hộp em tự mua có trùng thành phần không, uống cùng có bị thừa không ạ?"
- "Em đang bị nghén và táo bón, ngoài ăn uống thì bác sĩ có hướng dẫn gì, hay em có nên tìm sản phẩm nào không ạ?"
- "Người nhà biếu em hộp này, ghi dành cho mẹ bầu, bác sĩ xem giúp em có hợp với em không ạ?"
- "Sau khi sinh, nếu em cho con bú thì những thứ này có cần xem lại không ạ?"
- "Nếu em muốn hỏi thêm về sản phẩm mới, em nên hỏi dược sĩ ở đâu hay đợi tới lần khám sau ạ?"
Câu cuối nghe thừa nhưng rất có ích: nhiều phòng khám có dược sĩ hoặc nữ hộ sinh tư vấn giữa các lần khám. Biết trước người để hỏi, bạn ít phải tự quyết khi đứng trước quầy hàng.
Khi người quen, người bán mời mua
Mang thai là lúc bạn nhận nhiều lời khuyên nhất: mẹ chồng, đồng nghiệp, bạn bè trong nhóm mẹ bầu, người bán hàng trên mạng nhắn tin làm quen. Phần lớn họ có ý tốt. Vấn đề là ý tốt không đi kèm hồ sơ khám thai của bạn. Lời mời thường có ba dạng: "chị dùng hồi bầu thấy con khoẻ lắm", "bác sĩ ở đâu đó khuyên mẹ bầu nên uống", và "đang giảm giá, mua trước dùng dần".
Câu từ chối không cần gay gắt. Với người nhà, một câu như thế này là đủ: "Con cảm ơn mẹ, để con mang hộp này tới hỏi bác sĩ khám thai đã, bác sĩ đồng ý thì con dùng." Câu này giữ được hoà khí, vì bạn không chê món quà, chỉ đặt thêm một bước kiểm.
Với người bán, ngắn và rõ hơn: "Em đang mang thai, mọi thứ uống thêm em chỉ dùng khi bác sĩ sản đồng ý. Em chưa mua." Nếu người bán nói tiếp kiểu "loại này an toàn tuyệt đối, bác sĩ nào cũng khuyên", hãy coi đó là tín hiệu để dừng cuộc trò chuyện. Một người bán cẩn thận sẽ nói ngược lại: hỏi bác sĩ của chị trước.
Ví dụ giả định: chị Thu, mang thai tuần thứ mười hai, được đồng nghiệp tặng một hộp bột uống "cho mẹ bầu khoẻ". Chị mang tới buổi khám. Bác sĩ xem và thấy thành phần trùng với viên chị đã được kê, dặn chị chọn một trong hai. Không ai sai cả, nhưng nếu chị uống cả hai suốt ba tháng thì lượng cộng dồn sẽ khác hẳn điều bác sĩ dự tính.
Một tình huống khác hay gặp: người bán trên mạng hỏi ngày dự sinh, tuần thai, rồi nhắn tin đều đặn "chăm sóc" kèm lời mời mua theo từng tháng. Nếu thấy phiền, bạn cứ nói thẳng là chỉ mua khi bác sĩ kê, rồi ngừng trả lời. Bạn không nợ ai lời giải thích về thai kỳ của mình.
Những việc không cần làm, để khỏi lo quá mức
Thận trọng không có nghĩa là sợ mọi thứ. Có vài việc mẹ bầu hay làm vì lo, nhưng thật ra không giúp gì. Thứ nhất, không cần tự tra hàng loạt diễn đàn để tìm xem từng thành phần có hại không. Thông tin trên mạng trái ngược nhau, đọc nhiều chỉ thêm hoang mang, trong khi dược sĩ và bác sĩ có nguồn tra đáng tin hơn nhiều.
Thứ hai, không cần vứt bỏ ngay mọi hộp đã mua trong lúc hoảng. Cứ cất riêng, mang tới buổi khám, để bác sĩ quyết định giữ hay dừng. Có những thứ bác sĩ sẽ bảo bạn dùng tiếp, và nếu đã vứt đi thì bạn lại phải mua lại mà không nhớ loại nào.
Thứ ba, không cần tự cắt bớt viên bác sĩ đã kê để "nhường chỗ" cho hộp mới. Đây là lỗi ngược hay gặp: mẹ bầu thấy uống nhiều thứ quá nên tự bỏ viên được kê, giữ lại hộp quảng cáo hấp dẫn hơn. Thứ tự đúng là ngược lại: viên được kê có lý do trong hồ sơ của bạn, hộp tự mua thì chưa.
Thứ tư, không cần cảm thấy có lỗi vì đã lỡ dùng. Rất nhiều mẹ bầu chỉ nhận ra mình đang mang thai sau vài tuần, trong lúc đó vẫn uống những thứ quen dùng. Nói thật với bác sĩ là đủ; bác sĩ sẽ hỏi thêm và hướng dẫn bước tiếp theo.
Hiểu lầm hay gặp và cách nhìn đúng
Những câu dưới đây được nhắc đi nhắc lại trong các nhóm mẹ bầu.
| Hiểu lầm | Cách nhìn đúng |
|---|---|
| Ghi "cho mẹ bầu" là uống được | Đó là đối tượng nhà sản xuất nhắm tới, không phải lời khẳng định hợp với từng người. Vẫn cần bác sĩ xem. |
| Thiên nhiên thì an toàn cho thai | Có những loại cây được khuyên tránh trong thai kỳ. Nguồn gốc tự nhiên không thay được việc kiểm. |
| Uống càng nhiều càng tốt cho con | Thừa cũng là vấn đề. Cộng dồn từ nhiều hộp là cách thừa hay gặp nhất. |
| Bác sĩ không hỏi thì không cần nói | Bác sĩ không biết bạn mua thêm gì nếu bạn không nói. Hãy chủ động đưa ra. |
| Đã uống rồi thì giấu đi cho đỡ bị mắng | Nói thật giúp bác sĩ đánh giá đúng. Đa số trường hợp chỉ cần điều chỉnh, không phải chuyện lớn. |
Điều quan trọng không phải là nỗi sợ, mà là thói quen: thứ gì vào miệng trong chín tháng này, bác sĩ theo dõi thai kỳ đều nên biết.
Khi nào phải đi khám ngay, không chờ lịch hẹn
Nếu sau khi uống một sản phẩm mới, hoặc bất kỳ lúc nào trong thai kỳ, bạn gặp những dấu hiệu dưới đây, hãy dừng sản phẩm đó và tới cơ sở sản khoa gần nhất.
- Ra máu âm đạo, đau bụng dưới từng cơn hoặc đau dữ dội.
- Nôn nhiều tới mức không giữ được nước, mệt lả, choáng.
- Phát ban lan nhanh, ngứa khắp người, sưng môi hoặc mí mắt, khó thở.
- Tim đập nhanh, hồi hộp kéo dài, đau đầu dữ dội, nhìn mờ.
- Vàng da, vàng mắt, nước tiểu sẫm màu bất thường.
- Thấy thai máy ít hẳn so với thường ngày ở giai đoạn đã cảm nhận được thai máy.
Khi đi, mang theo hộp sản phẩm vừa dùng và sổ khám thai. Nói rõ đã uống gì, từ khi nào. Đừng tự uống thêm thứ gì khác để "giải" trước khi gặp bác sĩ.
Câu hỏi thường gặp
Bà bầu có được uống thực phẩm chức năng không?
Có những trường hợp bác sĩ sản chỉ định hoặc đồng ý cho dùng. Điều cần tránh là tự mua thêm mà bác sĩ theo dõi thai kỳ không biết. Hãy mang sản phẩm tới buổi khám để bác sĩ xem.
Sản phẩm ghi dành cho mẹ bầu thì có cần hỏi bác sĩ nữa không?
Vẫn cần. Dòng chữ đó cho biết đối tượng nhà sản xuất nhắm tới, không cho biết sản phẩm hợp với sức khoẻ và thuốc đang dùng của riêng bạn.
Lỡ uống một hộp người quen tặng mà chưa hỏi bác sĩ thì sao?
Không cần hoảng. Tạm dừng, mang hộp đó tới lần khám gần nhất và nói thật đã dùng bao lâu. Nếu có dấu hiệu bất thường thì đi khám ngay, không chờ lịch.
Có nên hỏi người bán xem bà bầu uống được không?
Người bán có thể đọc nhãn cho bạn, nhưng không có hồ sơ khám thai của bạn. Câu trả lời cuối cùng nên đến từ bác sĩ sản hoặc dược sĩ được bác sĩ giới thiệu.
Mang thai có nên mua dự trữ sản phẩm đang giảm giá không?
Không nên mua trước khi bác sĩ đồng ý. Thai kỳ thay đổi theo từng giai đoạn, thứ hợp ở tháng này có thể phải dừng ở tháng sau, hộp dự trữ dễ thành lãng phí.
Khi đi khám thai cần mang gì liên quan tới thực phẩm chức năng?
Mang nguyên hộp mọi sản phẩm đang uống và một tờ ghi tên, thời điểm bắt đầu, ai khuyên dùng. Bác sĩ cần xem thành phần trên hộp, không chỉ nghe tên.