Với sản phẩm xương khớp không rõ nguồn gốc, việc hết đau rất nhanh chỉ sau vài ngày uống là dấu hiệu nên nghi sản phẩm bị trộn lén thuốc giảm đau, chống viêm loại mạnh, chứ không phải bằng chứng khớp đã lành. Người đang uống nên ngừng mua thêm, giữ hộp và đi khám cơ xương khớp, kể thật đã dùng gì, bao lâu; nếu đã uống lâu, hỏi bác sĩ cách dừng.
Người dùng nhóm này phần lớn là ông bà, cha mẹ chúng ta: đau gối, đau lưng nhiều năm, đi khám mãi chưa thấy đỡ, rồi được người quen hoặc buổi hội thảo giới thiệu một loại viên "gia truyền", "nhập ngoại". Bài này giúp con cháu và chính người cao tuổi biết nhìn chỗ nào, hỏi câu gì, và nhận ra khi nào cần đưa người thân đi khám ngay.
Vì sao nhóm xương khớp hay bị trộn thuốc
Đau khớp mạn tính làm người ta mệt mỏi và sốt ruột. Người bệnh muốn hết đau, và người bán hiểu rằng sản phẩm nào cắt được cơn đau trong vài ngày sẽ được giới thiệu cho cả xóm. Một sản phẩm hợp pháp bổ sung dưỡng chất cho khớp, nếu có tác dụng, thường không cho cảm giác "hết đau như chưa từng đau" trong vài ngày. Cảm giác đó giống với tác dụng của thuốc giảm đau, chống viêm hơn.
Các thông báo của cơ quan chức năng về hàng xương khớp trôi nổi thường nhắc tới việc trộn lén nhóm thuốc chống viêm loại mạnh và nhóm thuốc giảm đau chống viêm. Khi bác sĩ kê, những thuốc này được dùng đúng liều, đúng thời gian và có theo dõi. Khi bị trộn lén vào viên "thảo dược" và người già uống liên tục nhiều tháng, nguy cơ là xuất huyết dạ dày, tổn thương thận, tăng huyết áp, tăng đường huyết, loãng xương nặng thêm, và nhiễm trùng khó lành.
Điều trớ trêu: thứ làm người già thấy đỡ đau có thể là thứ làm xương yếu thêm. Vì vậy, khi nghe "bố uống viên này hết đau hẳn rồi", con cháu nên mừng thì ít mà nên hỏi thêm thì nhiều.
Cũng cần nói cho công bằng: có những sản phẩm cho khớp được công bố hợp pháp, bán ở nhà thuốc, ghi rõ đơn vị chịu trách nhiệm. Người cao tuổi dùng chúng sau khi hỏi bác sĩ không có gì sai. Bài này chỉ nói về hàng không rõ nguồn gốc, hàng không có tem phụ, hàng bán qua hội thảo tặng quà hay bán dạo, nơi bạn không thể biết chắc trong viên có gì và không tìm lại được người chịu trách nhiệm khi có chuyện. Với những hộp như vậy, cảm giác đỡ đau không đủ để thay cho một lần khám.
Câu hỏi con cháu nên hỏi khi thấy hộp lạ trong tủ của cha mẹ
Mua ở đâu, ai bán? Hội thảo tặng quà, người bán tới nhà, cuộc gọi tư vấn, hàng người quen gửi từ nước ngoài, hay nhà thuốc. Câu trả lời cho biết bạn có tìm lại được người bán để hỏi không.
Trên hộp có tên đơn vị chịu trách nhiệm, địa chỉ, số công bố không? Thiếu một trong ba thứ này đã là lý do để không uống tiếp khi chưa hỏi bác sĩ.
Hàng nước ngoài có tem phụ tiếng Việt không? Hàng không có tem phụ thường là hàng xách tay hoặc không qua đường nhập khẩu chính thức, khó truy nguồn.
Uống từ khi nào, mỗi ngày mấy lần, đã hết mấy hộp? Thời gian dùng càng lâu, việc hỏi bác sĩ càng gấp.
Bố mẹ có đang uống thuốc huyết áp, tiểu đường, thuốc chống đông, thuốc dạ dày không? Người dùng nhiều thuốc cùng lúc là người dễ gặp chuyện nhất khi có thêm thứ không rõ thành phần.
Dạo này bố mẹ có đau thượng vị, đi ngoài phân đen, phù chân, mặt tròn ra không? Những thay đổi này cần đưa đi khám, dù bố mẹ thấy khớp đỡ đau.
Có hoá đơn, tin nhắn, số điện thoại người bán không? Giữ lại hết, cùng với hộp và viên còn lại. Nếu sau này cần phản ánh hay cần bác sĩ biết rõ sản phẩm, đây là những thứ duy nhất chứng minh cha mẹ đã mua gì, của ai, vào lúc nào.
Nói với cha mẹ thế nào để không thành cãi nhau
Cha mẹ thường tin sản phẩm vì chính họ thấy đỡ đau, và vì người giới thiệu là người quen hoặc người "nói chuyện có tâm". Nói ngay "bố mua phải hàng giả rồi" dễ làm cha mẹ tự ái, giấu hộp đi và uống tiếp. Cách mở lời tốt hơn là bắt đầu từ chuyện sức khoẻ, không từ chuyện sản phẩm.
Ví dụ: "Bố đỡ đau con mừng lắm. Nhưng con muốn đưa bố đi khám khớp với khám dạ dày một lần, mang cả hộp này theo cho bác sĩ xem có hợp với thuốc huyết áp bố đang uống không. Bác sĩ bảo được thì bố cứ yên tâm." Câu này không phủ nhận cảm nhận của bố, không bắt bố bỏ ngay, mà đưa quyết định về cho bác sĩ, người mà cha mẹ thường nghe hơn con cái.
Nếu cha mẹ đã trả tiền nhiều, đừng nhắc chuyện tiền trước mặt. Cảm giác bị lừa làm người lớn tuổi xấu hổ, và xấu hổ khiến họ giấu. Chuyện đòi tiền, phản ánh, để sau khi sức khoẻ đã được kiểm tra, và để con cháu lo thay.
Chuẩn bị cho buổi khám cơ xương khớp
Một buổi khám có chuẩn bị giúp bác sĩ trả lời được câu hỏi về sản phẩm, không chỉ về khớp.
- Gom tất cả hộp, lọ, vỉ cha mẹ đang uống, cả thuốc kê đơn lẫn sản phẩm mua thêm, bỏ chung một túi.
- Viết ra một trang: sản phẩm nào, uống từ khi nào, mua ở đâu, có thấy thay đổi gì trên cơ thể.
- Mang theo sổ khám, đơn thuốc cũ và kết quả xét nghiệm gần nhất nếu có.
- Đặt lịch vào buổi sáng để kịp làm các xét nghiệm bác sĩ chỉ định trong ngày.
- Đi cùng cha mẹ, ngồi cạnh khi bác sĩ hỏi, nhắc những điều cha mẹ quên kể.
- Hỏi rõ trước khi về: sản phẩm này dùng tiếp hay dừng, dừng thế nào, khi nào khám lại, dấu hiệu nào phải quay lại ngay.
Câu hỏi nên mang theo: "Bác sĩ xem giúp bố cháu hộp này có ảnh hưởng gì tới dạ dày, thận và thuốc huyết áp không? Bố cháu uống hơn hai tháng rồi, giờ dừng thế nào cho an toàn ạ?"
Những cái sai hay gặp
Trong các gia đình, những chuyện sau rất hay xảy ra, và mỗi chuyện đều có lý do để tránh.
- Mua thêm cho cả họ hàng vì thấy bố đỡ đau. Cơ địa mỗi người khác nhau, và sản phẩm đáng ngờ thì càng nhiều người uống càng nhiều người gặp rủi ro.
- Uống kèm với thuốc giảm đau bác sĩ kê "cho nhanh khỏi". Nếu viên trôi nổi đã có thuốc giảm đau chống viêm bị trộn lén, uống thêm là cộng dồn.
- Bỏ thuốc bác sĩ kê để chỉ uống viên mới. Bệnh nền như huyết áp, tiểu đường không chờ được.
- Nghĩ "thuốc nam thì uống lâu không sao". Uống lâu một thứ không rõ thành phần là kiểu rủi ro tích dần, không thấy ngay.
- Đợi hết hộp rồi mới đi khám. Không cần đợi; hộp còn viên lại càng có ích khi mang đi khám.
Điều không cần làm: đi mua thêm một loại "thải độc gan", "bảo vệ dạ dày" trôi nổi khác để "bù" cho viên khớp. Hai thứ không rõ nguồn gốc không bù trừ cho nhau.
Ví dụ giả định: bà Năm và buổi hội thảo có quà
Bà Năm, 72 tuổi, đau gối nhiều năm. Một hôm bà được mời tới buổi "tư vấn sức khoẻ miễn phí" có tặng chai dầu ăn và gói bột ngọt. Người nói chuyện trên sân khấu mặc áo blouse trắng, kể nhiều trường hợp "bỏ gậy đi lại bình thường" nhờ một loại viên khớp. Cuối buổi, bà mua ba hộp, trả bằng số tiền con gái gửi để dành đi khám mắt.
Uống được năm ngày, bà thấy gối đỡ hẳn, đi chợ không phải nghỉ chân. Tuần thứ ba, bà hay đau âm ỉ vùng bụng trên, ăn không ngon, nhưng nghĩ do ăn đồ lạnh. Con gái về thăm, thấy mặt mẹ hơi tròn và chân hơi phù. Chị không hỏi "mẹ mua hết bao nhiêu tiền", mà hỏi "mẹ dạo này uống thêm gì không", rồi đưa mẹ đi khám nội và mang theo ba hộp viên.
Bác sĩ hỏi kỹ, cho làm các kiểm tra cần thiết, dặn ngưng sản phẩm theo hướng dẫn và điều chỉnh lại thuốc. Hộp viên được giữ lại. Con gái sau đó gửi phản ánh tới cơ quan quản lý ở địa phương về buổi hội thảo, và dặn mẹ lần sau ai mời đi "tư vấn có quà" thì gọi cho con trước. Câu dặn đơn giản ấy được bà Năm ghi vào mảnh giấy dán trên tủ lạnh: "Ai bán thuốc, gọi con trước khi mua."
Khi nào cần đi khám ngay
Đưa người thân đi cấp cứu hoặc khám ngay khi người đang dùng viên xương khớp trôi nổi có: đau bụng vùng thượng vị dữ dội; nôn ra máu hoặc chất màu bã cà phê; đi ngoài phân đen như bã cà phê, hoặc có máu; da xanh, chóng mặt, mệt lả, ngất; phù mặt, phù chân nhanh, tiểu ít; khó thở; sốt kéo dài, vết thương lâu lành; đau xương đột ngột sau một cú ngã nhẹ.
Người cao tuổi nhiều khi không kêu đau rõ ràng; họ chỉ mệt hơn, ăn ít hơn, nằm nhiều hơn. Con cháu để ý những thay đổi đó, nhất là khi biết cha mẹ vừa uống một thứ mới. Khi đi, nhớ mang theo túi gồm mọi hộp thuốc và sản phẩm đang dùng.
Nếu cha mẹ đã uống viên khớp trôi nổi nhiều tháng, kể cả khi không có dấu hiệu nào ở trên, vẫn nên đặt một buổi khám trong thời gian gần nhất để bác sĩ kiểm tra dạ dày, thận, đường huyết và huyết áp, rồi hướng dẫn cách ngưng. Đừng tự cắt ngang sau thời gian dài nếu chưa hỏi, và cũng đừng để "khi nào rảnh" mới đi.
Câu hỏi thường gặp
Bố uống viên xương khớp mua ở hội thảo thấy hết đau, có nên cho uống tiếp không?
Hết đau rất nhanh là lý do để hỏi bác sĩ trước, không phải để yên tâm uống tiếp. Hãy đưa bố đi khám cơ xương khớp, mang hộp theo và để bác sĩ quyết định có dùng tiếp hay dừng thế nào.
Viên xương khớp xách tay không có tem phụ có sao không?
Không có tem phụ tiếng Việt nghĩa là khó biết sản phẩm đi đường nào, ai chịu trách nhiệm ở Việt Nam và khó đối chiếu thông tin. Với người già đang dùng nhiều thuốc, nên hỏi bác sĩ trước khi uống.
Đau khớp lâu năm uống thuốc bác sĩ không đỡ, có nên chuyển sang thuốc gia truyền không?
Nên quay lại bác sĩ để nói rõ là chưa đỡ, hỏi thêm về tập luyện, vật lý trị liệu và các hướng điều trị khác. Tự chuyển sang viên không rõ nguồn gốc có thể làm mất dấu bệnh và thêm rủi ro.
Làm sao biết viên khớp có bị trộn thuốc giảm đau không?
Ở nhà thì không biết chắc được, phải có phòng kiểm nghiệm. Dấu hiệu chỉ để nghi: hết đau quá nhanh, mặt tròn, phù, đau dạ dày. Thấy những dấu hiệu đó thì đi khám và mang hộp theo.
Mẹ giấu hộp không cho con xem thì làm sao?
Đừng ép hay lục lọi. Hãy đề nghị đưa mẹ đi khám sức khoẻ định kỳ và nhờ bác sĩ hỏi về mọi thứ mẹ đang uống. Nhiều người lớn tuổi sẵn lòng nói thật với bác sĩ hơn với con cái.
Đi khám khớp có cần mang theo cả thuốc huyết áp đang uống không?
Nên mang. Bác sĩ cần thấy toàn bộ thuốc và sản phẩm người bệnh đang dùng để đánh giá rủi ro khi dùng chung. Gom hết vào một túi là cách đơn giản và ít sót nhất.