Khi được ông bà, hàng xóm hay nhóm phụ huynh mách cho con uống một loại thực phẩm chức năng nào đó, việc nên làm là cảm ơn, ghi lại thông tin sản phẩm, và chưa cho con dùng cho tới khi hỏi bác sĩ nhi đang theo dõi con. Trẻ nhỏ không phải là người lớn thu nhỏ: cơ thể, cân nặng và nhu cầu của mỗi bé khác nhau, nên điều hợp với cháu nhà hàng xóm chưa chắc hợp với con bạn.
Lời mách thường đến từ tấm lòng: bà nội thấy cháu gầy, cô hàng xóm thấy con hay ốm, nhóm phụ huynh rủ nhau đặt cùng một loại cho rẻ. Cái khó là từ chối mà không mất lòng người lớn. Bài này không bàn loại nào tốt cho trẻ, mà giúp bố mẹ có cách nói, cách hỏi và biết lúc nào cần đưa con đi khám thay vì thêm một hộp mới.
Vì sao lời mách cho trẻ cần thận trọng hơn cho người lớn
Một sản phẩm được giới thiệu là "dùng cho cả nhà" chưa chắc đã có hướng dẫn dành cho trẻ nhỏ. Cơ thể trẻ đang lớn, gan thận còn non, cân nặng nhỏ, nên cùng một lượng mà người lớn thấy bình thường có thể là quá nhiều với trẻ. Trẻ nhỏ cũng chưa kể được rõ mình khó chịu ở đâu, nên những dấu hiệu bất thường dễ bị bỏ sót hoặc nhầm với chuyện ốm vặt.
Lời mách lại thường dựa trên một trường hợp: "Cháu nhà chị uống cái này ăn khoẻ hẳn." Có khi bé đó ăn khoẻ vì đã qua giai đoạn biếng ăn tự nhiên, vì đổi lớp, đổi giờ ngủ, hay chỉ vì lớn lên. Người mách không sai khi kể điều mình thấy, nhưng một câu chuyện không đủ để biết sản phẩm có hợp với con bạn. Thêm nữa, những dấu hiệu khiến người lớn lo như con gầy, con hay ốm, con chậm lớn đôi khi là dấu hiệu cần bác sĩ khám, và một hộp viên uống có thể làm gia đình chậm đưa con đi khám.
Lời mách hay gặp và cách đáp lại
Những câu dưới đây rất quen trong các gia đình có con nhỏ. Cột giữa là cách đáp giữ được hoà khí; cột cuối là việc nên làm sau đó.
| Lời mách | Câu đáp mẫu | Việc nên làm |
|---|---|---|
| "Con gầy thế, cho nó uống cái này cho mập." | "Dạ con cảm ơn mẹ, để con hỏi bác sĩ của cháu xem cân nặng thế này có cần gì thêm không." | Mang sổ theo dõi cân nặng chiều cao tới bác sĩ nhi |
| "Uống cái này đề kháng tốt, khỏi ốm vặt." | "Dạ, cháu hay ốm thật, để em hỏi bác sĩ xem có cần khám gì không đã chị." | Ghi lại số lần ốm, triệu chứng để kể với bác sĩ |
| "Cả nhóm đặt chung, mình đặt luôn cho rẻ." | "Mình chưa đặt đợt này, để mình hỏi bác sĩ trước rồi tính." | Xin ảnh hộp, thông tin sản phẩm để mang đi hỏi |
| "Ngày xưa mẹ nuôi các con toàn cho uống thế." | "Dạ, mẹ nuôi tụi con lớn khoẻ rồi, giờ con hỏi thêm bác sĩ cho mẹ yên tâm nhé." | Mời bà cùng đi khám với cháu một lần |
| "Cho nó uống chung với hộp của bà cũng được." | "Dạ, thuốc của bà để bà dùng, cháu con hỏi bác sĩ riêng ạ." | Cất sản phẩm người lớn xa tầm với trẻ |
Điểm chung của các câu đáp là ghi nhận tấm lòng người mách, rồi đưa bác sĩ vào làm người quyết định. Như vậy bạn không phải nói không với người lớn, và người lớn cũng không thấy bị phản bác.
Khi người mách là ông bà trong nhà
Tôn trọng kinh nghiệm của ông bà. Ông bà đã nuôi lớn cả một nhà, lời khuyên đến từ trải nghiệm thật. Mở đầu bằng sự ghi nhận đó sẽ giúp phần sau dễ nói hơn nhiều.
Thống nhất giữa hai vợ chồng trước. Nếu mẹ chồng mách, người chồng nên là người nói với mẹ mình. Con dâu nói dễ bị hiểu là cãi, con trai nói thì nhẹ hơn.
Mời ông bà cùng đi khám. Để bà nghe chính bác sĩ nói về cân nặng, chuyện ăn uống của cháu. Nhiều cụ yên lòng ngay khi được bác sĩ giải thích, và lần sau tự nhắc con cái hỏi bác sĩ.
Giao cho ông bà một việc khác để chăm cháu. Nấu món cháu thích, đưa cháu đi chơi công viên buổi chiều, kể chuyện cho cháu ngủ. Ông bà muốn góp phần chăm cháu; hãy cho ông bà một cách góp phần.
Dặn rõ không cho cháu dùng khi bố mẹ vắng nhà. Nói nhẹ nhưng rõ: "Mẹ ơi, cháu dùng gì con xin mẹ báo con trước nhé, để con báo bác sĩ cho đủ." Đây là chuyện an toàn, không phải chuyện ai đúng ai sai. Nói vào lúc vui vẻ, đừng nói ngay sau một lần căng thẳng.
Mang gì và hỏi gì khi gặp bác sĩ nhi
Nếu sau khi nghe lời mách bạn vẫn băn khoăn, đó là lý do chính đáng để đặt một buổi hỏi bác sĩ nhi đang theo dõi con. Chuẩn bị sẵn:
- Sổ theo dõi sức khoẻ, cân nặng, chiều cao của con qua các tháng.
- Ảnh chụp đủ hai mặt hộp sản phẩm được mách, kể cả phần thành phần và đối tượng sử dụng ghi trên bao bì.
- Ghi lại điều khiến bạn lo: con ăn kém từ khi nào, ốm mấy lần trong mấy tháng, ngủ ra sao.
- Câu hỏi: "Với cân nặng và tình trạng hiện tại, con cháu có cần dùng thêm gì không ạ?"
- Câu hỏi: "Bà nội cháu muốn cho cháu dùng sản phẩm này, bác sĩ xem giúp có phù hợp với cháu không ạ?"
- Câu hỏi: "Ở nhà gia đình nên thay đổi gì trong bữa ăn, giấc ngủ của cháu?"
Câu hỏi cuối thường mang lại nhiều thay đổi nhất. Nhiều chuyện biếng ăn, hay ốm vặt cải thiện nhờ điều chỉnh bữa ăn và nếp sinh hoạt theo lời bác sĩ, chứ không cần thêm sản phẩm. Nếu bác sĩ chỉ định dùng một sản phẩm cụ thể, làm đúng theo lời dặn của bác sĩ và báo lại cho ông bà biết để cả nhà cùng theo.
Từ lúc nghe mách tới lúc quyết định
Một trình tự đơn giản giúp bố mẹ không bị cuốn theo lời mách, cũng không bỏ qua mối lo có thật về sức khoẻ của con.
- Cảm ơn và chưa hứa gì. "Dạ, để em tìm hiểu thêm." Không mua ngay, không nhận hộp dùng thử cho con.
- Xin thông tin sản phẩm. Ảnh chụp hộp, tên sản phẩm, đối tượng sử dụng ghi trên bao bì, nơi mua.
- Tự hỏi điều gì đang làm mình lo. Con gầy, con hay ốm, con ngủ kém? Ghi mối lo đó ra, vì đó mới là điều cần hỏi bác sĩ.
- Đặt lịch hỏi bác sĩ nhi đang theo dõi con. Mang sổ sức khoẻ, ảnh hộp và mối lo đã ghi.
- Làm theo lời bác sĩ và báo lại cho người đã mách. "Bác sĩ dặn cháu chưa cần dùng, em cảm ơn chị đã để ý cho cháu."
Trình tự này cũng giúp bạn khi lời mách đến từ nhiều người cùng lúc. Thay vì phải trả lời từng người, bạn có một câu chung: con đang được bác sĩ theo dõi, có gì bác sĩ dặn. Người lớn trong nhà thường chấp nhận câu đó dễ hơn nhiều so với một lời từ chối trực tiếp.
Những điều tuyệt đối tránh
Không cho trẻ dùng sản phẩm dành cho người lớn, kể cả khi bẻ đôi viên hay pha loãng. Cách tính lượng cho trẻ không đơn giản là chia nhỏ, và bao bì sản phẩm người lớn không có hướng dẫn cho trẻ. Không trộn sản phẩm vào sữa, cháo của con mà người chăm khác không biết, vì khi con có biểu hiện lạ sẽ không ai kể được cho bác sĩ.
Không cho con dùng cùng lúc nhiều sản phẩm do nhiều người mách, mỗi người một hộp. Không mua hàng xách tay không có nhãn phụ tiếng Việt chỉ vì nghe nói "bên nước ngoài trẻ con nào cũng uống". Cũng đừng để những lời mách làm bạn chậm đưa con đi khám khi con có dấu hiệu thật sự đáng lo như sụt cân, chậm lớn rõ rệt so với các lần đo trước, sốt kéo dài.
Cuối cùng, cất mọi lọ, hộp, vỉ của người lớn xa tầm với của trẻ, trên cao và có khoá nếu được. Viên uống của người lớn thường có vỏ ngọt, màu sắc đẹp, trẻ dễ nhầm là kẹo. Đây là việc làm được ngay hôm nay, không cần hỏi ai.
Với người giúp việc hay người trông trẻ, dặn rõ một quy ước: không cho bé dùng bất kỳ sản phẩm nào ngoài những gì bố mẹ đã để sẵn và ghi rõ. Người trông trẻ thường rất muốn làm vừa lòng ông bà, nên càng cần một quy ước chung cả nhà cùng biết.
Khi nào đưa con đi khám ngay
Nếu con đã lỡ dùng một sản phẩm theo lời mách, hoặc nghi con tự lấy uống, và có một trong các dấu hiệu sau, hãy đưa con đi khám ngay, mang theo hộp sản phẩm; dấu hiệu nặng thì gọi cấp cứu:
- Nổi mẩn, ngứa, sưng môi, sưng mắt, khò khè, khó thở.
- Nôn nhiều, đau bụng, quấy khóc không dỗ được.
- Tiêu chảy nhiều lần, mệt lả, khô môi, ít đi tiểu.
- Li bì, khó đánh thức, co giật.
- Tim đập nhanh, da tái, vã mồ hôi.
- Vàng da, vàng mắt.
Không tự gây nôn cho trẻ, không cho trẻ uống thêm thứ gì để "giải". Khi tới nơi khám, nói rõ tên sản phẩm, lượng ước tính trẻ đã dùng, dùng lúc nào. Mang theo chính hộp sản phẩm giúp bác sĩ xử lý nhanh và đúng hơn rất nhiều.
Sau khi con ổn, đó là lúc cả nhà ngồi lại thống nhất: sản phẩm nào cho con cũng phải qua bố mẹ và bác sĩ, mọi lọ của người lớn cất trên cao. Đừng đổ lỗi cho người đã mách hay người đã cho con uống, vì ai cũng đã lo cho con theo cách mình biết.
Câu hỏi thường gặp
Ông bà muốn cho cháu uống thực phẩm chức năng thì bố mẹ nên nói thế nào?
Cảm ơn tấm lòng của ông bà, rồi nói sẽ hỏi bác sĩ nhi của cháu trước. Nếu được, mời ông bà cùng đi khám để nghe bác sĩ giải thích trực tiếp; nhiều cụ yên lòng hơn khi chính bác sĩ nói.
Có được cho trẻ dùng sản phẩm dành cho người lớn với lượng ít hơn không?
Không nên. Cách tính lượng cho trẻ không đơn giản là chia nhỏ, và sản phẩm người lớn không có hướng dẫn cho trẻ. Mọi sản phẩm cho trẻ nên được bác sĩ nhi xem trước khi dùng.
Con biếng ăn, hay ốm thì có cần mua thực phẩm chức năng không?
Biếng ăn, hay ốm vặt có nhiều nguyên nhân, có khi chỉ cần điều chỉnh bữa ăn và nếp sinh hoạt, có khi cần khám. Mang sổ cân nặng, chiều cao và ghi chép số lần ốm tới bác sĩ nhi để được tư vấn đúng.
Nhóm phụ huynh rủ đặt chung một loại cho trẻ thì có nên tham gia?
Không cần đặt theo nhóm khi chưa hỏi bác sĩ của con mình. Bạn có thể xin ảnh hộp, thông tin sản phẩm để mang đi hỏi, và từ chối nhẹ nhàng rằng đợt này mình chưa đặt.
Trẻ lỡ uống viên uống của người lớn thì phải làm sao?
Không tự gây nôn, giữ lại hộp và ước tính số viên trẻ đã uống. Gọi ngay cơ sở y tế hoặc đưa trẻ đi khám, nhất là khi trẻ có biểu hiện lạ như nôn, li bì, khó thở, nổi mẩn.
Làm sao để ông bà không cho cháu uống khi bố mẹ vắng nhà?
Nói nhẹ nhưng rõ rằng cháu dùng gì cũng xin báo bố mẹ trước để báo bác sĩ cho đủ. Cất sản phẩm người lớn trên cao, xa tầm với trẻ, và giao cho ông bà những việc chăm cháu khác.