Một cuộc gọi từ số lạ xưng là bác sĩ, chuyên gia hay nhân viên chương trình sức khoẻ, hỏi bệnh rồi mời mua thực phẩm chức năng theo liệu trình, là kiểu bán hàng bạn nên dừng ngay từ những câu đầu. Không ai khám được bệnh qua điện thoại, và một lời mời mua sản phẩm không phải là lời khuyên y khoa, dù người gọi biết tên và bệnh của bạn.
Người nghe máy nhiều nhất thường là người lớn tuổi, ở nhà ban ngày, đang có bệnh mạn tính. Bài này mô tả kịch bản hay gặp để bạn và người thân nhận ra, đưa câu trả lời mẫu để kết thúc cuộc gọi lịch sự mà dứt khoát, và chỉ ra việc cần làm nếu hàng đã được giao tới cửa.
Kịch bản hay gặp, từng bước một
Không phải cuộc gọi nào cũng đủ các bước, nhưng phần lớn đi theo trình tự này. Nhận ra bạn đang ở bước nào là đủ để dừng.
- Xưng danh nghe có vẻ chính thức. "Bên chương trình chăm sóc sức khoẻ người cao tuổi", "phòng khám chuyên khoa", "viện nghiên cứu", kèm tên bác sĩ nghe xa lạ.
- Gọi đúng tên, nhắc đúng bệnh. "Bác đang bị tiểu đường phải không ạ", "chú từng mua sản phẩm xương khớp bên cháu". Người nghe thấy tin tưởng vì "họ biết mình".
- Hỏi triệu chứng thật kỹ. Đau ở đâu, ngủ thế nào, thuốc đang uống. Cuộc gọi kéo dài, ân cần, tạo cảm giác đang được khám.
- Chuyển máy cho "bác sĩ". Người này nói bệnh đang nặng hơn, cảnh báo biến chứng, khiến người nghe lo.
- Mời "liệu trình" giá hỗ trợ. Thường là nhiều hộp, giá cao, kèm câu "chỉ còn vài suất hỗ trợ trong tuần".
- Giao hàng thu tiền. Hàng tới rất nhanh, người giao chỉ thu tiền, không trả lời câu hỏi.
- Gọi lại "chăm sóc". Hỏi đã đỡ chưa, rồi mời mua thêm sản phẩm khác hoặc liệu trình tiếp theo.
Bước thứ ba là lúc nên dừng: khi một người lạ bắt đầu hỏi chi tiết về bệnh và thuốc của bạn qua điện thoại, không có lý do gì để tiếp tục trả lời.
Vì sao người lạ biết tên và bệnh của bạn
Câu "họ biết mình bị gì nên chắc là bệnh viện gọi" là lý do nhiều người tin. Nhưng thông tin về tên, tuổi, số điện thoại, nhóm bệnh có thể đến từ rất nhiều nguồn: lần mua hàng trước, phiếu đăng ký nhận quà, buổi hội thảo tặng quà, phiếu khảo sát sức khoẻ, đơn hàng trên mạng, thậm chí lời kể trong một nhóm trên mạng xã hội. Bạn không cần biết chính xác nguồn nào, chỉ cần biết rằng biết tên bệnh của bạn không chứng minh người gọi là bác sĩ của bạn.
Các cơ sở y tế nơi bạn khám thường liên hệ để nhắc lịch tái khám, trả kết quả, hoặc hỏi thăm sau điều trị. Họ không gọi để bán thực phẩm chức năng theo liệu trình và đòi bạn quyết định qua điện thoại. Nếu nghi ngờ, bạn tự gọi lại cơ sở nơi mình khám bằng số bạn đã có sẵn, không gọi lại số vừa gọi tới.
Cũng đừng để cuộc gọi biến thành cuộc khảo sát về bệnh của bạn. Câu hỏi kiểu "bác dạo này đường huyết bao nhiêu, đang uống thuốc gì" nghe như quan tâm, nhưng mỗi câu bạn trả lời lại giúp người gọi nói trúng nỗi lo của bạn hơn ở phút tiếp theo.
Câu nghe trong điện thoại và điều cần biết
Những câu dưới đây không phải lúc nào cũng xuất hiện cùng lúc. Nghe thấy một câu là đủ để bạn chuyển sang câu trả lời mẫu ở phần sau.
| Câu nghe thấy | Điều cần biết |
|---|---|
| "Bệnh của bác đang chuyển nặng, phải dùng ngay" | Không ai đánh giá được bệnh của bạn qua điện thoại; lo lắng là thứ người gọi muốn tạo ra |
| "Sản phẩm này thay được thuốc tây, đỡ hại gan" | Thực phẩm chức năng không có tác dụng thay thế thuốc chữa bệnh, và đổi thuốc là việc của bác sĩ điều trị |
| "Chương trình hỗ trợ, chỉ còn vài suất" | Lời thúc giục để bạn không kịp hỏi ai |
| "Bác đọc giúp cháu mã vừa gửi về máy để xác nhận đơn" | Không bao giờ đọc mã xác nhận cho người khác |
| "Đừng nói với con cháu, chúng nó không hiểu đâu" | Câu tách người nghe khỏi người thân là dấu hiệu rõ nhất nên dừng |
| "Bác sĩ bên cháu khám từ xa, kê liệu trình riêng cho bác" | Một liệu trình sản phẩm không phải đơn thuốc; bác sĩ thật không kê đơn cho người chưa từng gặp |
Câu dặn "đừng nói với con cháu" đáng nhớ nhất. Lời khuyên sức khoẻ thật không bao giờ cần giấu người thân.
Câu trả lời mẫu, ngắn và dứt khoát
Không cần lý lẽ, không cần tranh cãi. Bạn chỉ cần một câu, nói xong thì cúp máy. Người lớn tuổi có thể ghi những câu này ra một mảnh giấy để cạnh điện thoại bàn.
- "Bác đang khám ở bệnh viện, có gì bác hỏi bác sĩ của bác. Cảm ơn cháu." Rồi cúp máy.
- "Cô không mua hàng qua điện thoại. Cháu đừng gọi lại nhé."
- "Cháu gửi tên công ty và địa chỉ qua tin nhắn, con trai chú xem rồi chú gọi lại sau." Phần lớn cuộc gọi kết thúc ở câu này.
- "Chú không đọc mã gì cả." Dùng ngay khi bị xin mã xác nhận, kể cả khi người gọi nói là để giao hàng.
- Nếu đã lỡ nói chuyện lâu và thấy khó dừng: "Chú có khách, chú phải đi." Cúp máy không phải bất lịch sự khi người gọi là người lạ đang bán hàng.
Sau khi cúp máy, chặn số đó trên điện thoại nếu biết cách, hoặc nhờ con cháu chặn giúp. Người gọi thường gọi lại bằng nhiều số khác nhau, nên lần sau vẫn dùng đúng câu đó.
Những thứ không bao giờ nói qua điện thoại với người lạ
Mã xác nhận gửi về điện thoại. Đây là chìa khoá của tài khoản ngân hàng, ví điện tử, tài khoản mạng xã hội. Không giao dịch mua bán nào cần bạn đọc mã cho người khác.
Số tài khoản, số thẻ, mật khẩu. Mua hàng giao tận nhà không cần những thông tin này.
Tên và liều thuốc đang uống. Thông tin này giúp người gọi dựng kịch bản đáng tin hơn ở lần sau. Người cần biết là bác sĩ và dược sĩ bạn gặp trực tiếp.
Địa chỉ nhà khi chưa muốn mua. Có địa chỉ, hàng có thể được gửi tới cùng lời nói "bác đã đồng ý rồi".
Giờ con cháu đi vắng. Câu hỏi bâng quơ "nhà mình có ai ở cùng không" nên được trả lời bằng "con cháu ở nhà cả".
Lời đồng ý mơ hồ kiểu "ừ, để bác xem". Với người bán qua điện thoại, câu này đôi khi được ghi nhận thành một đơn hàng. Nếu không muốn mua, nói rõ chữ "không mua", đừng để câu trả lời lửng lơ.
Khi hàng đã được giao tới cửa
Có trường hợp người nghe chưa đồng ý rõ ràng, nhưng vài hôm sau người giao hàng vẫn tới, nói "bác đặt hôm trước rồi". Bạn có quyền từ chối nhận hàng mà mình không đặt. Câu nói mẫu: "Nhà bác không đặt hàng này, cháu mang về giúp bác." Không ký nhận, không trả tiền để "cho xong".
Nếu đã lỡ nhận và trả tiền, giữ nguyên hộp, phiếu giao hàng, số điện thoại đã gọi, ghi lại ngày giờ cuộc gọi. Chưa mở dùng. Mang hộp hỏi dược sĩ hoặc bác sĩ điều trị, đặc biệt khi đang dùng thuốc cho bệnh mạn tính. Các bước đòi lại tiền và phản ánh có ở danh mục quyền người mua; nếu cần tư vấn pháp lý cho trường hợp của mình thì hỏi luật sư trên AI Cố Vấn.
Cuộc gọi kiểu này cũng nên được báo với nhà mạng qua kênh tiếp nhận phản ánh cuộc gọi rác, lừa đảo mà nhà mạng công bố, và nếu có dấu hiệu lừa tiền thì báo công an xã, phường nơi bạn ở.
Giúp cha mẹ ở nhà, nhất là khi con ở xa
Cách hiệu quả nhất không phải là dặn cha mẹ "đừng tin ai", mà là cho cha mẹ một việc cụ thể để làm. Ví dụ, thống nhất trong nhà: "Ai gọi bán thuốc, bán thực phẩm chức năng thì ba mẹ nói con trai sẽ gọi lại, rồi cúp máy, xong nhắn con." Một câu duy nhất, lặp lại nhiều lần, dễ nhớ hơn mười lời dặn.
Giữ giọng ân cần, không trách. Người lớn tuổi bị lôi vào cuộc gọi thường vì người gọi quá ân cần, quá kiên nhẫn, điều mà con cháu bận rộn đôi khi không có. Gọi điện hỏi thăm cha mẹ đều đặn cũng là cách làm cho những cuộc gọi lạ bớt sức hút.
Nếu cha mẹ đã mua, đừng mắng. Hỏi xem hộp đâu, cùng đọc nhãn, hẹn đưa đi tái khám để hỏi bác sĩ. Cha mẹ sẽ kể với con những lần sau nếu lần này không bị trách.
Khi nào cần hỏi bác sĩ hoặc đi khám ngay
Nếu đã lỡ dùng sản phẩm mua qua cuộc gọi và thấy phát ban, ngứa, sưng mặt hoặc môi, khó thở, tim đập nhanh, hồi hộp, vã mồ hôi, run tay, vàng da, nước tiểu sẫm màu, nôn, đau bụng dữ dội, lơ mơ hay chóng mặt muốn ngất, hãy ngừng ngay và đi khám; khó thở thì gọi cấp cứu. Người lớn tuổi đang dùng thuốc hạ đường huyết hoặc thuốc huyết áp mà thấy run, vã mồ hôi, choáng là trường hợp không nên chờ.
Nếu người gọi đã khuyên ngừng thuốc và người nghe đã ngừng, hãy liên hệ bác sĩ điều trị càng sớm càng tốt để được hướng dẫn. Mang theo hộp sản phẩm và kể lại nội dung cuộc gọi.
Kể cả khi chưa có triệu chứng gì, người đang điều trị bệnh mạn tính đã lỡ dùng thêm sản phẩm mua qua điện thoại nên báo bác sĩ ở lần tái khám gần nhất, kèm ảnh hộp. Thông tin này giúp bác sĩ đọc đúng kết quả xét nghiệm và điều chỉnh thuốc nếu cần.
Câu hỏi thường gặp
Người gọi biết tên và bệnh của mình thì có phải bệnh viện gọi không?
Không nhất thiết. Thông tin đó có thể đến từ lần mua hàng, phiếu đăng ký nhận quà hay hội thảo trước đây. Nếu nghi, bạn tự gọi lại cơ sở nơi mình khám bằng số bạn đã có sẵn, không gọi lại số lạ.
Bác sĩ có thể khám và kê liệu trình qua điện thoại không?
Một cuộc gọi bán hàng không phải buổi khám bệnh, và một liệu trình thực phẩm chức năng không phải đơn thuốc. Bác sĩ thật cần gặp, hỏi bệnh và xem kết quả xét nghiệm trước khi đưa ra lời khuyên.
Hàng giao tới mà mình không đặt thì có phải nhận không?
Không. Bạn có quyền từ chối nhận hàng mình không đặt, không ký nhận và không trả tiền. Nếu người giao hàng nài, bạn nói rõ nhà không đặt và đề nghị họ mang về.
Đã lỡ trả tiền cho liệu trình qua điện thoại thì làm sao?
Giữ hộp, phiếu giao hàng, số điện thoại và ngày giờ cuộc gọi, chưa mở dùng. Hỏi dược sĩ hoặc bác sĩ trước khi dùng, và nếu cần tư vấn pháp lý cho trường hợp của mình thì hỏi luật sư trên AI Cố Vấn.
Làm sao giúp cha mẹ không bị cuộc gọi bán hàng thuyết phục?
Thống nhất một câu trả lời duy nhất để cha mẹ nói rồi cúp máy, như con sẽ gọi lại. Gọi hỏi thăm cha mẹ đều đặn và không trách khi cha mẹ lỡ mua, để lần sau cha mẹ chủ động kể.
Người gọi bảo ngừng thuốc tây để dùng sản phẩm thì có nên nghe không?
Không nên. Chỉ bác sĩ điều trị mới quyết định ngừng hay đổi thuốc, và tự ngừng thuốc của bệnh mạn tính có thể nguy hiểm. Nếu đã lỡ ngừng, liên hệ bác sĩ sớm nhất có thể.