Khi bố mẹ mua thực phẩm chức năng nhiều hơn mức bình thường, việc đầu tiên không phải là nói "đừng mua nữa" mà là xem cho rõ: bố mẹ đang có những gì, mua ở đâu, vì sao mua, và có đang dùng cùng thuốc bác sĩ kê không. Có đủ bức tranh đó, bạn mới biết chuyện nào cần hỏi bác sĩ, chuyện nào chỉ cần bàn lại cách chi tiêu, và chuyện nào cần can thiệp ngay.
Nhiều người con thấy chồng hộp trên nóc tủ là nóng ruột, nói ngay một câu dứt khoát rồi nhận về sự im lặng hoặc giận dỗi. Bài này đi theo thứ tự ngược lại: quan sát trước, hiểu lý do sau, cuối cùng mới tới cách nói và cách cùng bố mẹ giảm bớt, dựa trên kinh nghiệm của người làm nghề dược khi giải thích chuyện này cho chính gia đình mình.
Vì sao bố mẹ mua nhiều, và vì sao điều đó không đáng trách
Ở tuổi sáu, bảy mươi, cơ thể bắt đầu có nhiều chỗ khó chịu cùng lúc: đau khớp buổi sáng, ngủ không sâu, ăn kém, hay quên. Đi khám thì phải xếp hàng, bác sĩ nói nhanh, thuốc kê lại giống tháng trước. Trong khi đó, một chương trình trên đài, một buổi hội thảo hay một cuộc gọi tư vấn lại dành cả tiếng đồng hồ lắng nghe, hỏi han, gọi bố mẹ bằng giọng thân thiết. Người lớn tuổi mua không phải vì kém hiểu biết, mà vì họ được lắng nghe và được hứa một cảm giác chủ động với sức khoẻ của mình.
Còn một lý do nữa ít khi được nói ra: nhiều cụ mua để con cháu đỡ lo, đỡ phải đưa đi khám. Hiểu điều này giúp bạn bước vào cuộc nói chuyện với sự cảm thông thay vì trách móc. Mục tiêu của bạn không phải là chứng minh bố mẹ sai, mà là để bố mẹ an toàn hơn, đỡ tốn tiền vô ích hơn, và vẫn giữ được niềm vui chăm sóc bản thân. Khi con cái bắt đầu bằng câu "bố mẹ bị lừa rồi", bố mẹ phải bảo vệ lựa chọn của mình, và cuộc nói chuyện kết thúc trước khi kịp bắt đầu.
Năm việc làm trước khi nói bất cứ điều gì
Những việc dưới đây làm trong một hai lần về thăm, không cần báo trước, cũng không cần bày ra như một cuộc kiểm tra.
- Đếm và chụp ảnh các hộp đang có. Chụp mặt trước và mặt có thông tin sản phẩm. Bạn cần biết có bao nhiêu loại, loại nào đang mở dùng, loại nào còn nguyên chưa bóc.
- Ghi lại nơi mua và cách mua. Mua qua người quen, qua điện thoại, qua hội thảo, ở hiệu thuốc gần nhà hay đặt qua mạng. Mỗi kênh có cách kiểm khác nhau.
- Xem đơn thuốc và sổ khám gần nhất. Bố mẹ đang được bác sĩ kê thuốc gì cho huyết áp, đường huyết, tim mạch, xương khớp. Danh sách này quan trọng hơn danh sách hộp viên uống.
- Để ý giấy tờ đi kèm. Phiếu đăng ký, hợp đồng, phiếu thu, tờ hẹn giao hàng định kỳ. Có giấy ký tên hay trả góp thì cần xử lý riêng.
- Hỏi nhẹ một câu về cảm nhận. "Mẹ uống cái này thấy sao, ai giới thiệu cho mẹ vậy?" Chỉ hỏi để nghe, chưa nhận xét gì.
Sau năm việc này, bạn thường sẽ thấy một trong ba bức tranh: bố mẹ mua nhiều nhưng ít dùng, bố mẹ dùng cùng lúc nhiều loại kèm thuốc điều trị, hoặc bố mẹ đang bị một kênh bán hàng giữ chân bằng cuộc gọi đều đặn. Mỗi bức tranh dẫn tới một cách xử lý khác nhau ở các mục bên dưới.
Mức độ nào cần làm gì
Không phải tủ hộp nào cũng là chuyện khẩn cấp. Bảng dưới giúp bạn chia mức để không làm quá tay ở chuyện nhỏ và không chậm trễ ở chuyện lớn.
| Điều bạn thấy | Mức | Việc nên làm |
|---|---|---|
| Vài hộp mua theo lời người quen, dùng lúc nhớ lúc quên, không đang điều trị bệnh gì | Nhẹ | Ghi lại, hỏi dược sĩ khi tiện, bàn chuyện chi tiêu trong gia đình |
| Nhiều loại dùng cùng lúc, kèm thuốc huyết áp, tiểu đường hoặc chống đông máu | Cần hỏi sớm | Mang toàn bộ hộp và đơn thuốc tới bác sĩ điều trị trong lần khám gần nhất |
| Bố mẹ bỏ bớt thuốc bác sĩ kê vì tin viên uống "thay được thuốc" | Cần làm ngay | Liên hệ bác sĩ điều trị, không tự quyết thay bố mẹ, không để kéo dài |
| Có hợp đồng, trả góp, cuộc gọi đòi tiền hoặc thúc mua thêm | Cần làm ngay | Giữ giấy tờ, ghi lại cuộc gọi, tìm hiểu quyền của người mua |
| Số tiền mỗi tháng lớn so với thu nhập, bố mẹ giấu con cái | Cần nói chuyện | Chọn lúc thích hợp, nói bằng sự quan tâm, không tịch thu hay vứt bỏ |
Điều quan trọng nhất trong bảng là hàng thứ ba. Khi viên uống bắt đầu thay chỗ thuốc điều trị, đó không còn là chuyện tiền bạc mà là chuyện an toàn. Đừng vì sợ bố mẹ phật lòng mà để chuyện này qua nhiều tuần.
Những cái sai con cái hay mắc
Vứt bỏ hoặc mang đi giấu hộp của bố mẹ. Bố mẹ sẽ mua lại, lần này giấu kỹ hơn, và bạn mất luôn cơ hội biết họ đang dùng gì. Sản phẩm đã mua là tài sản của bố mẹ; quyết định bỏ hay giữ nên là quyết định chung.
Đưa ra lời khẳng định thay cho câu hỏi. Câu "cái này vô dụng" khiến bố mẹ phải cãi. Câu "mình mang cái này hỏi bác sĩ xem có hợp với thuốc huyết áp của bố không" thì bố mẹ dễ đồng ý hơn.
Tự tra trên mạng rồi đem kết quả ra tranh luận. Thông tin trên mạng lẫn lộn, mỗi trang nói một kiểu. Người đứng ở vị trí khách quan mà bố mẹ tin là bác sĩ điều trị hoặc dược sĩ quen.
Nói chuyện trước mặt cả nhà trong bữa giỗ, bữa Tết. Người lớn tuổi rất ngại bị nhắc chuyện riêng trước họ hàng. Hãy chọn lúc chỉ có hai người.
Chỉ lo phần tiền mà quên phần sức khoẻ. Câu hỏi đầu tiên nên là bố mẹ có đang dùng cùng thuốc điều trị không, còn tiền bạc để bàn sau.
Cùng bố mẹ giảm bớt mà không mất lòng
Khi đã có danh sách hộp và đơn thuốc, hãy rủ bố mẹ cùng mang tất cả tới bác sĩ điều trị hoặc dược sĩ quen ở hiệu thuốc gần nhà. Nói với bố mẹ rằng mục đích là để bác sĩ biết hết những gì bố mẹ đang dùng, chứ không phải để cấm. Câu mẫu: "Con muốn bác sĩ xem hết một lượt, cái nào hợp thì bố mẹ dùng tiếp, cái nào cần hỏi thêm thì mình hỏi, cho yên tâm." Khi người có chuyên môn nói, bố mẹ thường nghe hơn khi con cái nói.
Sau buổi hỏi, cùng bố mẹ chia hộp thành ba nhóm: bác sĩ đồng ý dùng tiếp, cần hỏi thêm, và tạm cất lại. Đừng thúc bố mẹ bỏ ngay. Cũng đừng hứa thay bác sĩ rằng thứ nào "chắc không sao". Với các cuộc gọi chào mời, bạn có thể đề nghị bố mẹ một câu để từ chối nhẹ nhàng: "Bác để con cái bác xem rồi gọi lại sau nhé." Câu này cho bố mẹ một lối ra mà không phải nói không thẳng thừng, điều nhiều cụ rất ngại.
Cuối cùng, hãy thay khoảng trống mà người bán hàng đang lấp. Một cuộc gọi hỏi thăm mỗi tối, một lần đưa mẹ đi bộ buổi sáng, một lần cùng bố đi khám định kỳ thường làm được nhiều hơn mọi lời can ngăn.
Mang gì và hỏi gì khi cùng bố mẹ gặp dược sĩ, bác sĩ
Một buổi hỏi có chuẩn bị đáng giá hơn nhiều lần hỏi vội ở quầy. Trước khi đi, gom đủ những thứ sau và ghi sẵn câu hỏi ra một tờ giấy để khỏi quên khi đứng trước bác sĩ:
- Toàn bộ hộp viên uống bố mẹ đang dùng, kể cả hộp đã gần hết, mang nguyên hộp thay vì chỉ mang vài viên lẻ.
- Đơn thuốc gần nhất, sổ khám, kết quả xét nghiệm nếu có, để bác sĩ đặt tất cả cạnh nhau.
- Câu hỏi: "Bố cháu đang uống mấy loại này cùng thuốc huyết áp, bác sĩ xem giúp có cần lưu ý gì không?"
- Câu hỏi: "Loại nào trùng thành phần với nhau, có cần dùng cùng lúc cả mấy loại không ạ?"
- Câu hỏi: "Nếu bố cháu muốn dùng tiếp thì nhà cháu cần theo dõi dấu hiệu gì ở nhà?"
- Câu hỏi: "Lần tái khám sau có cần mang lại mấy hộp này không ạ?"
Để bố mẹ tự trả lời bác sĩ phần lớn câu hỏi, bạn chỉ bổ sung khi bố mẹ quên. Bác sĩ cần nghe chính người bệnh kể cảm nhận, và bố mẹ cũng thấy mình vẫn là người làm chủ chuyện sức khoẻ của mình. Ghi lại lời dặn của bác sĩ ngay sau buổi khám, vì về nhà mỗi người thường nhớ một kiểu, rồi lại thành chuyện tranh luận. Nếu bác sĩ dặn tạm ngừng một loại nào đó, thì để bố mẹ tự cất hộp đó đi chứ đừng làm thay.
Khi nào cần đưa bố mẹ đi khám ngay
Dù đang ở giai đoạn nào của câu chuyện, nếu bố mẹ có một trong các dấu hiệu sau sau khi dùng thêm viên uống, hãy ngừng sản phẩm mới, mang theo hộp và đưa đi khám ngay hoặc gọi cấp cứu khi nặng:
- Phát ban, ngứa toàn thân, sưng môi, sưng mắt, khó thở.
- Vàng da, vàng mắt, nước tiểu sẫm màu bất thường, đau vùng hạ sườn phải.
- Tim đập nhanh, hồi hộp, chóng mặt, choáng khi đứng dậy.
- Đường huyết hoặc huyết áp đo ở nhà thay đổi bất thường so với mọi khi.
- Chảy máu chân răng, chảy máu cam, bầm tím dễ dàng, nhất là khi đang uống thuốc chống đông máu.
- Nôn nhiều, đau bụng dữ dội, tiêu chảy kéo dài, lú lẫn hay buồn ngủ bất thường.
Khi đi khám, nói rõ với bác sĩ tên các sản phẩm bố mẹ đang dùng, bắt đầu từ khi nào, dùng cùng thuốc gì. Mang theo chính hộp sản phẩm sẽ giúp bác sĩ nhanh hơn rất nhiều so với việc kể lại bằng trí nhớ.
Đừng chờ xem các dấu hiệu tự hết, cũng đừng tự cho bố mẹ uống thêm thứ gì để "giải". Nếu ở xa, hãy nhờ người thân hoặc hàng xóm ở gần đưa bố mẹ đi trước, bạn liên lạc với bác sĩ sau.
Câu hỏi thường gặp
Có nên lén vứt bớt thực phẩm chức năng của bố mẹ không?
Không nên. Bố mẹ sẽ mất lòng tin và thường mua lại, có khi giấu kỹ hơn. Cách hiệu quả hơn là cùng bố mẹ mang hộp đi hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ, rồi để bố mẹ tự quyết định giữ hay ngừng.
Bố mẹ mua nhiều nhưng không dùng thì có sao không?
Về sức khoẻ thì ít rủi ro hơn, nhưng vẫn nên xem hạn dùng và cách bảo quản, vì hộp để lâu có thể bị lấy ra dùng nhầm. Về tài chính thì đây là lúc thích hợp để bàn lại cách chi tiêu, nhẹ nhàng và không trách móc.
Làm sao biết bố mẹ có đang dùng thực phẩm chức năng cùng thuốc điều trị không?
Hỏi trực tiếp và xem sổ khám, đơn thuốc gần nhất. Đặt các hộp viên uống cạnh đơn thuốc rồi ghi thành một danh sách. Danh sách này nên được mang theo mỗi lần bố mẹ đi khám để bác sĩ biết đầy đủ.
Bố mẹ nói uống viên này thấy khoẻ hơn thì con có nên phản đối?
Cảm nhận của bố mẹ là thật và đáng được tôn trọng. Điều bạn cần làm không phải là phản đối mà là đảm bảo bác sĩ điều trị biết bố mẹ đang dùng gì, nhất là khi bố mẹ có bệnh mạn tính và đang uống thuốc hằng ngày.
Khi nào chuyện bố mẹ mua thực phẩm chức năng trở thành chuyện khẩn cấp?
Khi bố mẹ tự bỏ thuốc bác sĩ kê để thay bằng viên uống, khi có dấu hiệu bất thường sau khi dùng, hoặc khi bố mẹ bị ép ký giấy, trả góp, bị gọi điện đòi tiền. Những trường hợp này cần làm ngay, không chờ.
Con ở xa thì bắt đầu từ đâu?
Nhờ bố mẹ chụp ảnh các hộp và đơn thuốc gửi qua điện thoại, hoặc gọi video để bố mẹ đưa từng hộp lên. Sau đó lập danh sách, hẹn một người thân ở gần đưa bố mẹ đi khám và mang theo danh sách đó.